МИРЗО ҲАМДАМ ҚИССАСИ

Қисса 1915 йилда Когонда, 1916 йилда эса Тошкентда чоп этилган. 1916 йилда Тошкентда яна унинг форсча матни билан бирга ўзбекча тар-жимаси ҳам эълон қилинган бўлиб, бу таржима машҳур ҳат-тот, шоир ва таржимон Сирожиддин Маҳдум Сидқий Хондай-лиқий томонидан амалга оширилган. Сидқий бу таржима ки-тобни “Сипари ғам, таржимаи қиссаи Мирзо Ҳамдам” (“Мир-зо Ҳамдам қиссасининг таржимаси бўлмиш ғамларни ҳайдов-чи китоб”) деб атайди ва биринчи саҳифасига Жомийни улуғ-ловчи қуйидаги тўртликни илова қилади:

Р?лм элин Р–РѕРјРёР№ пешвоз СЌСЂСѓСЂ,

Р?С€Т› элин Р–РѕРјРёР№ муқтадоси СЌСЂСѓСЂ.

Шеъридур завқ элиға бол каби,

Ташна Сидқийға худ зулол каби.

Сидқий бу қиссани нима учун таржима қилганини шеърда қуйидагича баён қилади:

Тамаллуқ қилиб Мулла Акмалхон ул,

Мени индабон айлади меҳмон ул.

Ўшал дам тилаб Ҳислат Эшонни ҳам,

Менга ҳамдам этти ўшал бо карам.

Қилиб ул икков мандин ўқ илтимос,

Дедиларки, эй марди мардоншунос.

Ки бу Мирзо Ҳамдамни турк айлангиз,

Ани чоп этайлук қилиб яхши биз.

Демак, Сидқий ношир Акмалхон ҳамда шоир Хислат Эшоннинг илтимоси билан бу қиссани ўзбекчага ағдарган. Юқорида айтганимиздек, у 1916 йилда Тошкентда чоп этил-ган.

Қиссанинг мазмунига келсак, бир қараганда у кишига ғала-ти туюлади. Гўёки буюк аллома Абдураҳмон Жомий (1414–1492) бир самарқандликнинг хабарига кўра, Мирзо Ҳамдам исмли нозанин йигитга ошиқ бўлиб, Самарқандга жўнайди.