Йеха буьйсанаш

Хьешан цIа чохь цIенкъа тесначу къорзачу истанга тIерачу жIай-гIантахь, сих-сиха бага а гIеттош, гоьл тIе ког а баьккхина, сингаттаме Iара векъана, хан тоьхна стаг. Цунна уллохь пенацарчу терхи тIехь богучу чиркхан серлоно къегайора цуьнан белшаш тIера хьесан погонаш. Некха тIехь лепара императоран таж, тарраш тIера шолгIачу даржан «Святой Аннин» орден, 1837-чу шарахь императоро Кавказехула бинчу некъан хьурматна йелла дато мидал. Кочахь кхозура «Доггах гIуллакхдарна» аьлла тIейаздина дашо мидал, андреевски ленти тIехь лепара «1853–1856-чуй шерашкахьлерчу тIемашкахь дакъалацарна» йелла борзанан мидал.

Царна лахахь йоллура «Нохчийчоьй, ДегIастий карайерзорна» мидал. Голашна йукъа а лаьцна, ирахIоттийна дара «Майраллина» тIейаздина дашо тур.

Цо лаххьийна Iамийнера кIуьрзо Iарждинчу дерзинчу пенаш тIера массо дотIана а, сиз а. Цхьана секундана цуьнан хьажар тIехь сецира неIарехь хIоьттина лаьттачу жимачу кIантана. Амма, берзан кIезанан санна, къегачу цуьнан бIаьргашна дуьхьал хьажавелча, эпсаро шен хьажар сихха цIенкъа дуьйгIира.

И кIант цунна тарлора хеса йугIучу мунданах. Йоьхна калдайаьлла, летийна къарзйелла, стенах йина ца хуучу йаьлла гIовтал. Цунна тIехула йихкина жима шаьлта. Доьхкарх йоьллина тапча. КIайчу кхакханан тишачу куйна бухара схьахьоьжу майра ши бIаьрг. Царна чохь гора само, оьгIазло, цабезам. Куьг а ду, воккхачо санна, шаьлтанан макъарна тIедиллина.

Эпсар дагахь велавелира.

«Шек дIа а вуй иза? – бохура цо. – Кхечахьа нисвелча, шен аьтто баьлча, со вуьйр а волуш, ткъа хIинца, кху тхов кIел, сан коьрта тIepa чо ца талхийта, шен са дIа а лур долуш лаьттийца.

ТIекхуьучу чкъуран а безам бац тхоьга. Баккъал а аьлча, xIapa керла питана меттахъхьедийраш къона тIаьхье ма йу. ДIабаханчу бехачу тIеман халонаш Iаьвшинчу баккхийчу наха-м дог ма диллина толамах».

Шен кисанара схьадаьккхина шалхатоьхна жима кехат, даржа а дина, чиркхан серлонга хьалалецира хьешо. Цуьнан бIаьргашна хьалха хIиттира хазачу хотIаца цIеначу оьрсийн маттахь йаздина нийса могIанаш:

«Господин полковник!

Дехар ду хьоьга, вайн массеран а йукъарчу гIуллакхан дуьхьа, гуттар къайлаха xIapa кехат хьайга деллачуьнца цо тоьхначу хенахь цо йиллинчу метте вар.

Кху стага жоп ло хьан дегIан маршонах».

Кехат тIехь цIе йацара иза йаздинчун. Шега хеттарш дарх, xIyсамдас а ца вийцира иза. Амма полковникна хаьара и йаздинарг сонтачех стаг воцийла. Кехат чIогIа ларлуш йаздинера. Цхьаннан карадахарх, хуур дацара и хьан йаздина а, хьаьнга йаздина а.