Йеха буьйсанаш

 – И бала хьайн коча эца хIунда гIерта хьо?

– Суна хIун пайда хуьлу бохург ду-кх иза? – велавелира Кундухов, командующин бIаьра а вогIавелла. – Цхьа а тайпа! Нагахь сан дагахь дерг соьга кхочушдалахь, гIаттамна кечло нохчий керлачу бохамах, йа, нийсса аьлча, хIаллакьхиларх, ткъа правительство цаьрца керлачу тIамах кIелхьарйоккху ас.

«ЦIога а гуш, аьшпаш бутту ахь, цхьогал, – дагахь велавелира Лорис-Меликов. – КIус бен ца гуш, хьулваллалц нохчийн цIийлахь ву хьо. ХIинца, цIеххьана царах хьуна къахетта аьлча, мила тешар вара?»

– ХIета, хьайна хIумма а ца доьху-кх ахь?

– Сан сайн дуьхьа хIумма а дац, вайн йукъарчу гIуллакхан дуьхьа ду.

Нагахь, нохчийн уггар къармазечу декъана коьрте а хIоьттина, сайн доьзалца цхьаьна со Турце вахча, правительствона доккха гIуллакх дац иза? Цундела правительстве дехар хир ду сан цига дIаваха сайна пурба далар а, сан мохк дIаэцар а.

«ХIуъу йелахь а, цхьа къайлаха Iалашо йу хIокхуьнан. Кху махкара дIавала воллу.

Амма – хIунда? Хьо вагахьара жоьжахатин цIергахь, и хьере нохчий сан кочара бевлчхьана. Турце кхелхинчу ах миллион ламанхочунна тIаьххье цхьа хIири вахарх, тхан хIун галдолу».

– Дукха дуй хьан латта? – хаьттира Лорис-Меликовс, шена и дерриг а дика хуъушехь.

– Ши эзар бархI бIе десятин. ТIулгах доьттина цIа а, гIишлош а.

– Мел мах боьхур бу ахь хьайн именех?

– Лаххара а, шовзткъе пхи эзар сом.

«Нах Iовдал белахьара, ма хьекъале стаг вара-кх хьо.

Пхийтта эзар соьмал лакхара бац-кх цуьнан мах».

– ТIаьххьара а, кхин цхьа дехар а дара сан, – бехкалвахана, командующига хьаьжира Кундухов. – Нагахь резаберш нислахь, соьца дIакхалха хIирашна бакъо йалар.

– Мел хир бу ишттанаш?

– Биъ-пхи эзар доьзал.

«Дела, эххар а сан доIанна жоп дели-кх ахь! Нагахь хIокху стага дагалаьцнарг кхиамца чекхдалахь, xIapa сан область уггар хьеречу талорхойх цIанло!»

– Дика ду, Муса Алхазович. Хьан идея ас сихха дIакхетор йу Цуьнан

Императоран Локхалле Михаил Николаевиче.

Ший а инарла хьалагIеттира. Вовшашна резахилла, доггах куьйгаш а лаьцна, дIасакъаьстира и шиъ.

Хьаша дIавахча, хIокху масех баттахь дуьххьара самукъадаьлла, Михаил Тариэлович сихха Карцовга кехат йаздан охьахиира.

«…Ас хьоьга хьалха ма-йаздарра, кху сохьта хIоьттинчу хьоло Йоккхачуй, Жимачуй Нохчийчуьрчу бахархойн тIехиндерг тIаьххьара а, гуттаренна а къастийна.