Йеха буьйсанаш

БIаьсте йу-кх, даим санна, маьлхан, зезагийн, сийначу Iаламан бIаьсте. Iаламо шениг дитац, цунна бала бац адамийн мостагIаллин, безаман, бохаман, ирсан. Iаламехь даим а шен хенахь хийцало шеран йиъ раж. Хийцало денош, буьйсанаш. Iаламо, цхьа цуьрг къайла ца доккхуш, озабезамаш ца беш, комаьрша схьакхийдадо шен токхе рицкъа. Амма иза массаьрга а нийса ца кхочу. Ницкъболчара шайн сутарчу мIарашца дерриг а маракъуьйлу иза, гIорасизнаш тIехьа лаьтта. Iаламан ницкъ бац адамашна йуккъехь нийсо йан, харцо хьаша, бакъдерг толо.

Ткъа Iелина башха хета тIаьххьара ши бIаьсте. Иштта бIаьстенаш цунна ца гина дIадаханчу дерриг а шен дахарехь. Гина-м хир йу цунна, амма тидам ца хилла. Ган а, цунах марзо эца а лиъна цунна, ткъа аьтто ца хилла. Цуьнан дахарехь дIаихначу ткъе кхойтта бIаьстенах, шиъ йоцчара, Iаьржа бала беана цунна а, цуьнан доьзална а, йуьртахошна а, цуьнан халкъана а.

Ло дIадаьлча, хьаннаш, ирзош сенделча, зезагаша бай кхелича, Яьссица хьалагIертачу паччахьан эскарша хIора шарахь йагайора церан жима Гати-Юрт, хьоьший, хьокхий, дагадой хIаллакдора цара куьйга къахьоьгуш къица кхиийна йалташ, байлахь буьтура доьзалш, жоьра буьтура зударий…

«ХIун дийр ду ткъа, Делан кхиэл йу-кх xIapa.

ДIайели хьо, тхан маршо, дIайели. ДIайаха хьо, тхан дай, йижарий, вежарий эцна. Амма тхо, декъаза гоьргаш, йиси-кх, xIapa Iазап хьега», – ойла йо Iелас. Цунна хIинца а ца го малхо хьоьсту бIаьстенан Iалам, ца хеза олхазарийн самукъане эшарш, нох ца озалуш, шина стеран биэхьар, уьш чехош мохь беттачу Айзин йишхаьлла аз. Нахаро дIахерцочу мокхачу лаьттаца йукъ-йукъа гучудуьйлучу йаккхийчу тоьпийн хIоьънаший, мекхадоьллачу герзаший, кIаййеллачу адамийн даьIахкаший цуьнан ойла йерриг а дIадаханчу ирчачу шерашка йуьгу.

– Ахьад, Дала гечде шуна! Дала эхарт декъалде шун! – боху цо шабарца гучуйевлла даьIахкаш, схьаоьций, цхьанхьа йукъ-йукъа охьа а туьйсуш. Суьйранна ша дIавахале цхьанхьа йуьстаха лаьттах йухкур йу цо уьш. Цунна биэн дац, и даьIахкаш бусалбанийн хилча а, керстанийн хилча а. Цхьана Дала кхоьллина адамаш ду уьш.

Амма, мича дикане кхача гIерташ, летта-те шу? Аш хIун къийсира? Дуьне доккха ма дара, латта шорта ма дара, малхо вай дерриш а ма дохдора! Мала хи, садаIа хIаваъ ца тоьура шуна?

– Гора, оьрсийн паччахь, йаI, хьан мехкан доза дац, бохура, хьан хьолан хьесап дац, бохура. ХIунда веа хьо тхан мискачу лаьмнашка, оха хIун динера хьуна?.. – элира Iелас хозуьйтуш.

– Стаг, ахь хIун боху? – хаьттира цецйаьллачу Айзас, йуха а йирзина, шен майрачуьнга.