Ел Шоңы. Шаңқай түс. II кітап

Неге ?айталай бересi?! Б?кiл Н?ра бойына ?атарлап То?алар ?оныстанып отырып алса, арасына келiп бiр орыс ?оныстанбайды. Сонда б?кiл ?зен бойы сенiкi болады. Н?раны? терiстiгi мен шы?ысында ?анша жер жатыр, сол мал ?шiн на?ыз ?рiс. ?зен бойынан алыс жерге барып орыстар ?оныстанбайды. ?аза?ты? барлы? тiршiлiгi б?дан былай жал?ыз малмен ?алмайды. Ана орыстар т?рiздi огородтар салу керек. Та?ы да ?айталап айтамын, ?лкен ауыл болып отырса?, орыс жуымайды. Олар?а ?лгi огородтарын салу ?шiн су керек. Сол себептi олар сусыз жерге бармайды.

Ал мы?тап ?оныстанып ал?ан елдi орны?нан к?ш деп айта алмайды. Т?сiндi?дер ме, ?азiргi м?селе малда емес, сулы жерде. Егер шашырап отырса?дар ендi бiр жиырма, елу жылдан кейiн б?кiл Н?ра бойына орыс ?оныстанады. Менi? осы айт?анымды орындамасандар, То?алар жа?сы жерден айрылады. Ішiм сезiп отыр, ?аза? жерiне орысты? ?оныстануы алда?ы уа?ытта к?шейедi. Орыс деген халы? жер болса болды ж?ре беретiн к?рiнедi. Мен орыстарды? газет-журналдарынан о?ып отырмын, бiр шетi сонау шы?ыста те?iзге дейiн кетiп ?алыпты. О?ан ?атынайтын темiр жол салып жатыр. Ал мына iргесiне жа?ын ?аза? жерiне мiндеттi т?рде келедi.

– Шо?, орыстар бiздi? ауылды? iргесiне келiп ?оныстанып алды ?ой, ендi оны ?айтемiз, – дедi Т?сiп.

– Т?сiп, олай болса анау ?лкен к??дегi отыр?ан туыстар мен Елгелдiлердi к?шiрiп алы?дар. Содан кейiн бiр орыс жуымайды. Та?ы да келуi м?мкiн. Оны жасамаса?дар сан орыстар к?шiп келе бередi, ма?айларына.

– Сен оны ?айдан бiлесi?. Сенiмен ана ояз а?ылдасты ма? – деп с?рады ?лсен.

– ?лсен, есi?де болсын, еш?ашан са?ан орыстар мына жерге к?шiп келетiнiн айтпайды. Ол жасырын шаруа. Ал ?азiргi саясатты? ?зi орыстарды? ?аза? жерiне к?птеп келетiнiн д?лелдеп отыр?андай.

– Ана орыстар айтып отыр ?ой. Бiз ендi ?асымыз?а бас?а жа?тан бiр орысты жiбермеймiз дейдi, бiздi? к?ршiлерiмiз, – дедi Т?сiп.

– Тура ?з заемкасына жiбермесе де, ар жа?ынан, бер жа?ынан келiп ?оныстанып жатады. Ана сенi? к?ршiлерi? о?ан ?уанбаса ренжiмейдi. Ал ана с?зi сенi алдау.

Ж?не оны шешетiн А?молада отыр?ан ояз да емес, одан жо?ары отыр?ан губернатор мен патша ?асында отыр?ан мы?тыларды? жоспары. Ал ояз соны екi етпей орындайды.

Мына с?здi естiгенде Т?сiп ?ндемей ?алды. Оны? орнына ?лсен айтты:

– Шо?, сен айтып отырсы? ауыл арасы елу-алпыс ша?ырымнан болсын дейсi?. ?алы? То?а осы бiр ?зеннi? бойына сия ма?

– Сыймаса анау К?ндызды жатыр, мына жа?да ??лан?тпес – б?рiн жайлап алу керек. Не??рым к?п болып отырса?, орыстар жуымайды.