Ел Шоңы. Шаңқай түс. II кітап

?аза?тар соларды ?олдап, оларды т?ре атап, ?адыр т?тып, оларды? с?зiн ты?дап, солар?а ба?ын?ан. Айт?анын жаса?ан. Б?л бiзде т?релердi тындау ?бден ?анымыз?а сi?iп ?ал?ан ?дет. Мен бай?аймын, орыстар келгелi т?релердi? беделi т?сiп ?ал?ан сия?ты. Патша соларды? халы? алдында?ы беделiн ?дейi т?сiрiп отыр?ан?а ??сайды. Оны ?азiр ?ара ?аза? атанып ж?рген бiздер де т?сiне бастады?. Патша адамдары б?рын т?релердi тындап, ?аза?тарды адам?а санамайтын. Казiр ол ?згере баста?ан т?рiздi. Мен соны бай?ап ж?рмiн. Т?релерге суы? ?арап, киргиздарды ?зiне тартатын сия?ты.

– Б?л саясат ?ой. ?аза?тар алдында т?релердi? беделiн т?сiрiп, орыс беделiн ?сiру ?ой.

– Д?рыс айтасыз, мен де солай ??амын. Петр Константинович, ол с?зде шынды? бар. ?ыпша?тардан мон?олдар к?штi емес. Шы??ысхан саясаты ар?асында ?ш ж?з жылдан астам орыстар?а, т?рт ж?з жыл?а жуы? ?аза?тар?а билiк ж?ргiздi. Ел бас?арушы а?ылды адамдар болма?анды?тан ?ыпша?тар п?лен ?асыр мон?олдар?а т?уелдi болып ?алды. Мен сiзге ?ыпша? ханы ?айыпхан жайында айттым ?ой.

Та?ы да еске саламын, егер оны? саясаты д?рыс бол?анда казiргi тарих бас?аша болар едi. Бiра? оны? а?ылы Шы??ысханнан арты? болмады. Содан барып ол барлы? ?ыпша?тарды ?з жа?ына тарта алды. ?ыпша?тар ?з билiгiн жо?алтты. ?ыпша?тарды ?ыпша?тар ??ртты.

Шы??ысхан, менi? пайымдауымша, керемет а?ылды бол?ан сия?ты. Алда?ы мы? жылын ойлап кеткен адам. Оны? ?ай жерге жерленгенiн ешкiм осы уа?ыт?а дейiн бiлмейдi. Кейбiр с?уегей т?релер айтады, ол бiзге аспаннан ?арап т?р дейдi. ?рпа?тарына ж?н сiлтеп т?ратынын айтады.

?рине, б?л жал?ан. Ол шынды? болса, Кенесары?а да жол сiлтер едi. Кенесары мен Шы??ысхан балаларыны? д?уренi бiттi ?ой деп ойлаймын. Сiз менi? б?л пiкiрiме ?алай ?арайсыз?

– Б?л с?зде шынды? жатыр. Орыстар ендi оны? ?рпа?тарыны? к?терiлуне жол бермейдi. Мен оны орыстарды? с?здерiнен бай?ап ж?рмiн.

– Петр Константинович, сiзге бiр с?ра? бергiм келiп отыр. Ресей ар жа?ында?ы Польшаны, Финляндияны жаулап алды. Шы??ыс та те?iзге барып тiрелдi. Бiрiншi жауы бол?ан мон?олдар?а тиiспей отыр.

Осыны ?алай т?сiнуге болады?

– О?ан ?олдары тимей отыр?ан шы?ар, – дедi Карпов.

– Олар тимейiн деп отыр емес, Шы??ысхан рухынан ?ор?ады.

– Болса болар. Бiр елдi жаулап алмастан б?рын патша ма?ында отыр?андар шiркеу басшыларымен де а?ылдасады. Солар ?лы?сат бермей отыр?ан шы?ар. Сiздi? мына с?зi?iзде бiр зандылы? бар т?рiздi. Рухтан кез келген ел ?ор?ып, сыйлайды. Ресей патшалары да Шы??ысхан рухынан ?ор?атын болуы керек.