Маё мястэчка Луна-Воля

Луна i Воля

Libertas civitatis.

(Вольны народ. Вольная краiна.)

Воля-не тое, што рукi разьвяжуць,

Зьменяць на большую клетку малую.

Воля-не тое, што«вольны ты» – скажуць.

Воля-то воля, якую адчую.

Ларыса Генiюш

Дзьве гiсторыi

Са старажытных часоy Луна мела свайго «спадарожнiка» – Волю. Таму старажытнае Луна мае як бы дзьве гiсторыi: самога Луна i Волi. У тым, што Луна старажытнае, няма нiякага сумневу. Найбольшы yзрост надае паселiшчу кнiга «Памяць, Мастоyскi раён»: «Лiчыцца, што гэта паселiшча yзьнiкла не пазьней 12 ст.

». Але ж з часоy позьняга нэалiту (2-я пал. 3-га тыс. да Н.Х.) вядомыя так званыя «бурштынавыя шляхi». Адзiн з iх праходзiy па Нёмне i Заходняму Бугу. Цi не iснавала Луна yжо тады? А цi не мог iснаваць «крамянёвы шлях» з Краснасельскага комплексу крамянёвых вырабаy праз Луненскi «порт»? Але напэyна Луна iснавала, калi дзейнiчаy на Нёмне i «шлях з варагаy у грэкi» у 9—13 ст., што адпавядае запiсу y кнiзе «Памяць».

На жаль пiсьмовых крынiц аб гэтым я не знайшоy.

І, як часта здараецца y жыцьцi, пiсьмова yпершыню yспамiнаецца не Луна, а яе «спадарожнiк» Воля. Калi ж спасылацца на кнiгу «Памяць» Мастоyскага раёна, можна знайсьцi наступныя запiсы пра Луна: «У лiтаратуры канстатуецца такi факт, што вясной 1400 г. крыжакi iшлi y Ваyкавыск праз Луна». У 1410 г. адбылася вырашальная бiтва пад Грунвальдам, у якой удзельнiчалi 17 беларускiх харугваy. «Ёсьць меркаваньнi, што y iх былi жыхары Мастоyшчыны, бо наш край уваходзiy у гэтыя (Гродзенскае i Ваyкавыскае) княствы. А y гэты час iснавалi Масты, Луна, Пескi, Мiкелеyшчына, Сьцяпанiшкi». Многiя нашы прашчуры загiнулi на полi бою, а yдзячныя землякi насыпалi y iх гонар сымбалiчныя курганы. Такiя курганы захавалiся y ваколiцах Луна ва yрочышчы, якое называецца Цвiнтар. Старажылы сьцьвярджаюць, што y мiнулым тут была царква. «Вiдаць курганы былi насыпаны пасьля адпяваньня па загiнуyшых на ратным полi», – распавядаецца y «Памяцi». І як ня прыкра пра гэта гаварыць, але «зь песьнi слова ня выкiнеш»… Па загадзе калгаснага начальства разаралi тыя курганы «магутнымi трактарамi» i пасеялi цукровыя буракi. Як успамiнае былая калгасьнiца Гэлена Байкоyская, ёй маладой тады яшчэ дзяyчыне, далi дзялку тых буракоy. Але яна не магла iх абрабляць, бо калi прыходзiла на поле, то яе тут жа пачынала рваць ад выгляду мноства раскiданых чалавечых касьцей…

Шлях з «Варагаy у грэкi» па Нёмне. Малюнак В. Сташчанюка. Кiсялёy У. М. Пуцявiнамi Наднямоньня. Мн.