Маё мястэчка Луна-Воля

Пражыyшы yсяго 57 год, ён прыняy удзел у паyстаньнi Тадэвуша Касьцюшкi, пасьпеy адбiць каханку y Напалеона Банапарта, сабраць вялiзную колькасьць каштоyнасьцяy, старадрукаy, мастацкiх палотнаy у сваiм Дзярэчынскiм палацы, што пасьля вызвольнага паyстаньня 1830 г. супраць Расейскiх акупантаy канфiскаваны. З канфiскаванага Дзярэчына адных толькi карцiнаy i каштоyных упрыгожаньняy было вывезена 303 пуда 25 фунтаy (каля 5 тонаy). У 21 год Францiшак ужо атрымлiвае званьне генэрала артылерыi, а яго мужнасьць i адвагу засьведчыy Ордэн Сьвятога Станiслава.

22 траyня 1794 г. генэрал Ф. Сапега сканцэнтраваy сваё войска y Дзярэчыне i далажыy у Вiльню, што рыхтуецца да баявых дзеяньняy, ахвяраваyшы на паyстаньне 6 тысяч дукатаy, ды яшчэ апiсаy на патрэбы паyстаньня даход з аднаго з маёнткаy у 16 тысяч рублёy. Пасьля паразы паyстаньня лёс спрыяy цi схiтрыy генэрал, каб выратаваць сябе i свае маёнткi, перадаyшы пакаянны лiст да Кацярыны II? Вызвалены ад перасьледу з вялiкай ласкi iмпэратрыцы, Францiшак едзе y Пецярбург i дамагаецца вызваленьня Т. Касьцюшкi, якi паранены сядзiць у Петрапаyлаyскай цьвердзi. Але дарэмна. Т. Касьцюшку вызваляе пасьля сьмерцi царыцы Павел I, якi люта ненавiдзеy усё, што рабiла яго мацi. А можа гэтаму паспрыяy прыём, наладжаны Паyлу I у Дзярэчыне, дзе былы паyстанец прымаy яго y сваiм палацы, падносячы каранаванай асобе легендарнага «Івана» i замовiyшы слова за свайго легендарнага галоyнакамандуючага? Не блага yспомнiць, што Францiшку было y гэты час мала больш за 20 гадоy. А y 25 ён ужо трымаy на руках нашчадка – першынца i будучага паyстанца Яyстаха Каятана. Далей было каханьне з фаварыткай Напалеона Маргарытай Жазефiнай Вальтэр, ноч, у якую, па чутках прайграy у карты 15 млн. золатам, падарожжа y кратар Вэзувiя, дзе ледзь не задыхнуyся ад вульканiчнага дыму, пакарэньне горных вяршынь у Пiрэнэях, дзе двойчы трапiy пад сьнегавыя лявiны, назiраньне за карыдай у Гiшпанii… Вэнэцыю параyнаy з беларускiм бабром, што сядзiць у вадзе, высунуyшы галаву на паверхню, ды калекцыянаваy жаночыя пацалункi, за што заслужана атрымаy тытул лiцьвiнскага Казановы. Гэта yсё не перашкаджала Францiшку Аляксандру дасылаць у Дзярэчын вазы з заморскiмi кнiгамi, творамi мастацтва, ды iншыя набыткi на яшчэ не народжаную радасьць Расейскiх захопнiкаy.

Францiшак Сапега (1772—1829). Партрэт 19 ст.