Маё мястэчка Луна-Воля

Захварэy i быy захоплены y палон у Коyне. Сядзеy у Дынабургзкай крэпасьцi, потым адпраyлены y Гродна. У лютым 1833 г. дараваны i адпушчаны дадому. Да Хлапоyскага падаyся, тайна пакiнуyшы памешчыка, Фёдар Цiмафеевiч Трусевiч (Трушэвiч) з в. Ябланава таго ж павета. Там служыy дзеншчыком у паручнiка Забельскага. Пасьля паразы пад Коyнам спрабаваy прабрацца y Каралеyства Польскае, але быy злоyлены y Кобрынскiм павеце. Сьледзтва адбыy у Гродзенскiм астрозе. У лiпеню 1832 г. атрымаy прабачэньне i вернуты пад расьпiску памешчыка наглядаць за яго паводзiнамi.

Масавыя абурэньнi

Пасьля разгрому паyстаньня цiск на беларушчыну yзмацнiyся шматкротна. 3 І839 г. забаронены казаньнi y цэрквах i касьцёлах на беларускай мове. З 1840 года па yказу цара тэрмiн «Лiтва» як i «лiтвiн» сталi таксама забароненымi. Адказ беларусаy быy адпаведны. У І845 г. адбылося 207 бунтаy. Расiя yсё больш эканамiчна i тэхнiчна адставала ад многiх краiнаy сьвету. Нарастала небясьпека пераросту сялянскага антыпрыгоньнiцкага руху y рэвалюцыю.

Гэта прымусiла расейскага iмпэратара Аляксандра ІІ 19 лютага 1861 г. падпiсаць Манiфэст i «Палажэньне аб вызваленьнi сялян ад прыгоннай залежнасьцi», што карэнным чынам зьмяняла iх становiшча. Але многiя палажэньнi Манiфэсту (часовыя абавязкi па захаваньню паншчыны i выплатай аброку, выкуп надзелаy, парушэньнi памешчыкамi самiх Палажэньняy 19 лютага) выклiкалi масавыя абурэньнi. Калi y 1860 г. на Беларусi адбылося каля 50 сялянскiх выступленьняy, то y 1861г. —379, а y 1861—63 гг. пiк сялянскiх бунтаy дасягнуy 1100. Сярод бунтаyшчыкоy былi i сяляне Луненскай воласьцi.

У І843 г. па Ўказу Ўрадавага Сэнату Луна, якое y той час належала рымска-каталiцкай царкве, пераходзiць у казённае ведамства. Фальварак складаyся з 2 двароy у в. Луна i y в. Пiлкi.

25 верасьня 1859 г. Вiленскi генэрал-губэрнатар зрабiy прадпiсаньне гродзенскаму губэрнатару «Аб правядзеньнi неадкладна найстражэйшага дасьледаваньня аб буянскiм учынку сялян маёнтка Луна», бо сяляне адмовiлiся ад згонаy—выхадаy на yборку панскага yраджаю yсяго працаздольнага насельнiцтва, пачынаючы з 12 гадоy.

У воласьць былi накiраваны 57 палiцэйскiх. Але звыш 200 чалавек узброiлася палкамi i перагарадзiлi дарогу палiцэйскiм.

У І859 г. на тэрыторыi, ахопленай Волпай, Росьсю i Луна, адбыyся «цьвярозы» рух. Сяляне на сходах прынялi пастановы y царскiх кабаках вiно i гарэлку не купляць. «У нас няма нi п’янства, нi распусты, нi крадзяжу.