Маё мястэчка Луна-Воля

У мястэчку iснавала галоyная гандлёвая плошча i рынак. Мястэчкi мелi самакiраваньне, магдэбурскiя гербы i вольных жыхароy. Мястэчкi разьмяшчалiся на адлегласьцi 12—16 км адно ад другога… Жыхар любой вёскi y любы час мог у разе патрэбы на працягу адной – дзьвюх гадзiнаy трапiць у мястэчка. У мястэчку адбываyся культурны абмен памiж горадам i вёскай.

Каб разарваць культурны ланцуг расейскiя акупанты лiквiдавалi ня толькi гэту важнейшую функцыю мястэчак, але i саму назву, ператварыyшы iх у «дзярэyнi» або y «гэпэ» («городские посёлки»).

А y 1964 годзе быy распрацаваны плян лiквiдацыi на Беларусi вясковых паселiшчаy, дзе яшчэ захоyвалася беларуская мова i жыла беларуская гiстарычная памяць. «Працэс» працягваецца. Цяпер былым мястэчкам надаюць абразьлiвую i недарэчную назву «агрогородок».

Ідзе змаганьне i, каб зрабiць асэнсаваны выбар, паспрабуем прыадкрыць плiты памяцi роднай зямлi, на якiх пыл многiх вякоy. Прыадчынiм, каб нiхто па легкадумнасьцi або невуцтву недасьведчанасьцi, ня плюнуy на плiту памяцi, незнарок зачапiyшыся за яе y сваiм неасэнсаваным мiтусьлiвым бегу па пакутных дарогах жыцьця.

Бо той, хто плюне на памятныя знакi мiнулага, здольны плюнуць на ЧАЛАВЕКА, на МАЦІ, на АЙЧЫНУ… Тысячы год жыве памяць людзкая, каб папярэдзiць разумных i неразумных, злых i добрых: асьцярожна, тут жыве наша з вамi ГІСТОРЫЯ.

Мястэчкi, як людзi: у кожнага свой твар, свой характар свой лёс. Гiсторыя мястэчка—далёкая i блiзкая—вартая засьведчаньня y дакумэнтах, летапiсах, творах. Узрост мястэчка – прадмет гонару для местачкоyцаy.

Кожнае пакаленьне разумее гiсторыю па-свойму, бо y кожнага пакаленьня сваё разуменьне ЧАСУ.

Паспрабуем зазiрнуць у тонi ЧАСУ i, калi yдасца, убачым i «простых» людзей, якiя сваiмi мазалямi кармiлi яснавяльможнае шляхецтва, а на плячах сваiх трымалi дзяржаyны падмурак. І тых, хто жыцьцём i кроyю баранiлi родны край, бо ён належаy iм, а яны—яму. І тых, каму выпала стаяць на вяршынi yлады, каб служыць народу i Айчыне. Не мiнем i тых, хто аказаyся падманутым, не мог разабрацца y хiтраспляценьнях варожага лябiрынту, i тых, хто y здрадзе шукаy i шукае асабiстую выгаду, прадаyшы ворагу i мiнулае i будучыню i душу.

І тых, у каго сiлком адабралi памяць i зрабiлi манкуртамi. Бог усiм судзьдзя.

Знайма толькi, калi ёсьць яны-носьбiты i ахоyнiкi вечнага Духу Любовi да Лiтвы-Беларусi, верныя рыцары яе «Пагонi» i Бел-Чырвона-Белага Сьцяга, яму ня згаснуць i шляху нашаму не зарасьцi быльнягом забыцьця.