СЎЗ

Танқидчи дўстларимиздан бири: – «Шайхзоданинг энг ажиб сўзи – унинг айтиб улгурмаган сўзлари ва энг ажиб тақдири – келажагидир», деб ёзади.

Дарҳақиқат, Мақсуд Шайхзода Беруний ҳақида драматик асар битишга киришган эди. Олимимиз Муҳсин Зокировнинг далолатича, муаллиф бу асарини битказган, яна бир қайта кўриб чиқиш ниятида касалхонада ётиб ҳам қўлёзмаси устида ишлаётган экан.

Аммо қўлёзма йўқолган, дейди олим. Ҳарқалай, нима бўлганда ҳам, Шайхзода бу ажойиб асарини поёнига етказиш арафасида оламдан ўтди.

Биз мазкур асардан Муҳсин Зокиров кўчириб олган парча билан танишдик.

Бу парчани кўздан кечирар эканмиз (у «Шарқ юлдузи» журналининг ноябрь сонида эълон қилинди), ўзбек халқи қандай улуғ бир обидага эришолмай қолгани тўғрисида ўйлаб, афсус-надоматлар ичра хаёлга толамиз ва яна Улуғбекнинг васият монологи қулоқларимизда жаранглай бошлайди:

Васиятим, васиятим! Ким ҳам эшитгай,

Мулким йўқки, бировларга мерос қолдирсам,

Хазинам йўқ, бировини бойитиб қўйсам.

Меросимдир китобларим ва жадвалларим.

Бир мероски, замон уни маҳв этолмайди.

Бир мероски, ворислари шу ватан аҳли,

Бир мероски, баҳра топар ундан ер юзи.

Эсиз, эсиз, ватанимга сўнг китобимни

На бировлар эшитади ва на ёзмоққа –

Бу бойловлик ва ярадор қўлим қодирдир.

… Қаердасан, дастёрим, содиқ навкарим?

Улуғбекнинг васияти – Шайхзоданинг васияти.