Биһиги Аан Дархаммыт

Холобур, бэйэтин ?й?нэн-дьо?урунан улуус кулубатыгар тиийэ ??мм?т Ньукулай Ырыкыныап суруксут, уобалас начаалынньыгар у?улуччу суолталаах дьыалаларга чиновнигынан ?лэлии сылдьыбыт сахалыы тыллаах А. Я. Убаарабыскай.

4. Нуучча чиновниктарын ортотугар сахалыы са?арар, саха оло?ун-дьа?а?ын билэр дьон баар буолуталаабыттара. Этнографтар бэлиэтээ?иннэринэн, XIX ?йэ б?тэ?игин диэки нуучча нэ?илиэнньэтин и?игэр саха тыла олус киэ?ник тар?ана сылдьыбыт эбит. Оттон билигин, т?тт?р?т?н, бэйэбит нууччатымсыйан хааллыбыт.

5. Саха дьоно Иркутскайга чаастатык кэлэ-бара сылдьар, Сибиир нэ?илиэнньэтигэр аналлаах сокуоннары ылыныыга кыттар буолбуттара. 1824 сыллаахха Боро?он кулубата Уйбаан Мигээлкин, Ха?алас кинээстэрэ Сэмэн Кирииллин, Ньукулай Ырыкыныап Иркутскайга тиийэн «О законах и обыкновений издревле существуемых у якутов Якутской области и округи» диэн сурук т??эрбиттэрэ кэлин бэйэни салайыныыга тирэх буолбута.

Тус бэйэ дьолун-соргутун ту?угар туох о?о?уллубата?а баарай, оттон уопсай дьыала и?ин бары к????н-к?дэ?ин биэрэн туран бэйэтин харыстаммакка ?лэлиир-хамныыр ки?и ха?ан ба?арар дьон-сэргэ билиниитин, махталын ????гэр сылдьааччы.

Соппуруон Сыраанап, Сэ?эн Ардьакыап оннук дьон этилэр.

Наполеон сэриитин кыайбыт, реформаторынан аатырбыт Александр I император дьа?алынан Сибиир ?рд?нэн реформаны ыытыыны салайбыт Михаил Сперанскай хамыы?ыйатын ?лэтин т?м?г?нэн 1827 сыллаахха тохсунньу 27 к?н?гэр Дьокуускай уокурукка Степной Дуума тэриллибитэ.

Дуума?а 15 ки?и ?лэлиирэ. 1830 сыллаахха от ыйын 3 к?н?гэр Степной Дуума сэттэ улуус мунньа?ын ыыппыта. Барыта 482 ки?и кыттыбыта. А?а уу?ун ба?ылыктара, нэ?илиэктэр кинээстэрэ, нэ?илиэктэр аайыттан биирдии итэ?эллээх ки?и, улуустар кулубалара бааллара.

Степной Дуума бу мунньа?ын ?йг? о?орон к?рд?хх?, маннык хартыына тиллэн кэлэр.

…Инники кэккэ?э аатырбыт-сура?ырбыт уордаах Уот Ыстаары?ын, тойон-хаан к?р???н киллэринэн, басты? олох уот ?тт?гэр сото кэби?эн, мустубут дьону-сэргэни ?рд?лэринэн ?р? к?р?н хоноллон олорор.

Кини диэтэх ки?и, мунньах дьонун ахсаанын чиэппэрин хабар саамай элбэх, 122 ки?илээх Илин э?ээр Боотуруускай улуу?ун кулубата буоларынан, с?бэ кыттыылаахтарын барыларын ба?ылаан-к???лээн киллэрэн, у?а-ха?ас ?тт?нэн хас да кэккэни ылан, сугулаан и?ин к??нтээн кэбиспит. Хас тыл-?с и?иллиитин, с?бэ-ама этиллиитин бы?аарарга куолас холбоо?унугар хотуулаах ?тт? кини диэки буолуох этэ буолла?а.