Биһиги Аан Дархаммыт

1918 сыллаахха тохсунньуга съезд бы?аарыытынан Сибиири Сэбиэскэй Россияттан тутулуга суо?унан билиниэхтээх Сибиирдээ?и парламент ы?ырыллыахтаах этэ. Ону баара тохсунньу 26 к?н?гэр ы?ырыллыбыт Ар?аа Сибиирдээ?и Сэбиэттэр съезтэрэ бэйэтин дьа?алынан Сибиир Дууматын ы?ан кэбиспитэ. Дьону хаайталаа?ын са?аламмыта. Г.Ксенофонтов, Владивостогунан эргийэн, Сахатын сирин сайын эрэ булбута. Бу кэм?э Омскайга Сибиирдээ?и быстах салалта тэриллибитэ. Бу салалта Сибиирдээ?и Дуума ыытар ?лэтин-хамна?ын с?б?лээбэт этэ. Бассабыыктар кыр ?ст??хт?р? Колчак Сибиир Россияттан арахсарын, автономия буоларын бы?аччы утарар этэ.

Инньэ гынан бассабыыктары утары эрээри, кинилэри кытта биир сыаллаах курдук буолан тахсыбыта. Оттон федералистар буолла?ына Сибиир автономията Саха сиригэр национальнай- территориальнай автономия ??ск??р?гэр инники хардыыга тирэх буолуохтаах диэн эрэнэ саныыр этилэр. Бассабыыктар уонна Колчак национальнай-территориальнай боппуруоска биир санаалаахтарын, кинилэр Сибиир Россияттан арахсарын ха?ан да ?й??хтэрэ суо?ун Г. Ксенофонтов ?йд??б?тэ уонна, уобаластарынан хайды?ыы ха?ан да тахсыа суо?ун билэн, политикаттан букатыннаахтык арахсыбыта. Ба?ар, ол ?ч?гэйгэ буолуон с?п, то?о диэтэххэ, т?м?гэр «Ураа?хай сахалар» курдук наука?а дьо?уннаахай историческай пааматынньык айыллыбыта. Хомойуох и?ин, ?лэ иккис тома сурулла сырытта?ына, 1938 сыллаахха саас тутуллан репрессияламмыта.

Саха ма?найгы интеллигенциятын биир тутаах тулаа?ынынан сахалыы уус-уран тыл а?ата, б?л????к А.Е.Кулаковскай-?кс?к?лээх ?л?кс?й буолла?а.

Кини 1877 сыллаахха т?р??б?тэ, 1926 сыллаахха тюркологтар ма?найгы съезтэригэр Бакуга айаннаан и?эн аара Москва?а ?лб?тэ. ?кс?к?лээх ?л?кс?й ол-бу партия?а, хамсаа?ы??а кыттыбакка эрэ, бы?ыыны-майгыны тэйиччиттэн к?р?н олорон сэрэтэр, с?бэ-ама тылын к?т????чч? ыллам ырыа?ыт, сээркээн сэ?энньит бы?ыытынан норуотугар киэ?ник биллибитэ.

1912 сыллаахха Россия?а Романовтар династияларын 300 сылын бэлиэтээ?и??э Саха сирин делегациятыгар киирсэн Кулаковскай эмиэ сылдьыбыта.

Съезкэ анаан дири? ис хо?оонноох тыл этиигэ бэлэмнэммитэ кыайан олоххо киирбэтэ?э. Наар ыраахтаа?ыны ?р? тутуу, айхаллаа?ын, арбаа?ын с?пс?лгэнин с?б?лээминэ, тыл этиэхтээ?эр буолуох, кэлин ?тт?гэр т?р?т да?аны сылдьыбата?а. ?кс?к?лээх ол бэлэмнэммит тыл этиитигэр Сибиир с??счэкэлии, ты?ыынчалыы эрэ ахсааннаах хаалбыт кыра омуктарын ааттарын ааттаталаан туран, кинилэр эстэр суолга киирэн эрэр дьыл?аларын с?р?н т?р??ттэрин бы?ааран биэрэр.