Қара сөз

РЈУ™ Р¶У™РЅРµ У™СЂР±С–СЂ болыс елде старшина басы Р±С–СЂ Р±Рё сайланғандық, Р±Т±Р» халыққа РєУ©Рї залал болғандығы РєУ©СЂС–РЅС–Рї, сыналып білінді. Р‘Т±Р» билік деген Р±С–Р·РґС–ТЈ қазақ ішінде У™СЂР±С–СЂ сайланған РєС–СЃС–РЅС–ТЈ қолынан келмейді. Бұған бұрынғы «Қасым ханның қасқа жолын, Есім ханның ескі жолын», У?Р· РўУ™СѓРєРµ ханның Күлтөбенің басындағы РєТЇРЅРґРµ кеңес болғанда «Жеті жарғысын» білмек керек.

У?Рј, РѕР» ескі сөздердің қайсысы заман өзгергендікпенен ескіріп, Р±Т±Р» жаңа заманға келіспейтұғын болса, РѕРЅС‹ТЈ орнына татымды толық билік шығарып, төлеу саларға жарарлық РєС–СЃС– болса керек еді, ондай РєС–СЃС– аз, СЏРєРё тіпті жоқ.

Бұрынғы қазақ жайын жақсы білген адамдар айтыпты: «Би екеу болса, дау төртеу болады» деп. Оның мәнісі – тақ болмаса, жұп билер таласып, дау көбейте береді дегенмен айтылған сөз. Өйтіп би көбейткенше, әрбір болыс елден толымды-білімді үш-ақ кісі билікке жыл кесілмей сайланса, олар түссе, жаманшылығы әшкере білінгендікпенен түссе, әйтпесе түспесе.

Ол билерге даугер адамдар қалмай, екеуі екі кісіні билікке таңдап алып, үстіне біреуді посредникке сайлап алып, біте берсе; егер оған да ынтымақтаса алмаса, бағанағы үш бидің біреуін алып, яки жеребемен сайлап алып жүгінсе, сонда дау ұзамай, бітім болар еді.

IV СЃУ©Р·

У?СЂР±С–СЂ байқаған адам білсе керек: күлкі У©Р·С– Р±С–СЂ мастық екенін, У™СЂР±С–СЂ мас кісіден ғафил РєУ©Рї өтетұғынын РґР°, У™СЂР±С–СЂ мастың сөйлеген кезінде бас ауыртатұғынын.