Үйэ кирбиитигэр

Кинилэр эмиэ хонуу куйаар дойдулаах к?с омуктар этилэр. Тимири у?аарарга, у?анарга идэтийбэт буоланнар, былыргы т??рдэр курдук тимир уустарын тыыппаттар этэ. Ол эрээри улахан сэрии дьалхаана ураа?хайдары эмиэ таарыйар. Ханнык эрэ могуол эдэр уол?амчы хаанын аттаах сэриитэ 1217 сыллаахха хонуу куйаар э?ээрдээх а?а?ас сиргэ олорор ураа?хайдар ордууларын алдьаппыта. Бай?ал илин ?тт?гэр олохсуйбут ураа?хайдар онтон тэмтэрийэн, ха?ан эрэ былыргы ?б?гэлэрэ эппиттэрин курдук, «бу дойдуга с?г?н олордуо суохтар» диэн, с????лэрин ??рэн, хоту к???лл?р.

«Оннуттан уларыйбыт огдолуйар» диэн ?с хо?ооно этэринии, аны могуоллартан к?рэнэн, ханна эрэ чуумпу дойду баар буолуохтаах диэн, Олоохуна ?р?с с?ннь?н туту?ан, хоту диэки айаннаабыттара. Аара тохтоон, икки сиргэ кыстаан бараннар, ???с сайыннарыгар, улахан ?р?с орто с?ннь?н илин э?ээригэр кэлэллэр. Ханна да?аны ки?и-с???? олохсуйуон с?пт??х сири к?рб?т?х дьон ?р?с ар?аа э?ээригэр киэ?-куо? ?ч?гэй сир баарын билбиттэр. Онно кы?амматах курдук ?р?с илин э?ээригэр тохтоон кыстыыллар.

Ол кэм?э ?р?с ар?аа ?тт?нээ?и киэ? сы?ыыга сайын таба к?л?л??х то? уустар кэлэллэр эбит. Ону сэргэ дь?кээбиллэр (юкагирдар) диэн балыксыт идэлээх дьон ?р?с кытыытынан олорбуттар.

Ураа?хайдар кыстаан бараннар, саас хаар хараарыыта ?р?с у?уор туорууллар. Кинилэр куйахтаах, тимир сэптээх баатырдара таас ????лээх, охтоох то? уустары сэриилээн хотон, эргиллибэт гына ??рб?ттэр. Онтон дьулайбыт дь?кээбиллэр, сэриилэспэккэ эрэ бары к???н, Тумара ?рэ?инэн хоту т?сп?ттэр.

Ураа?хайдар ?ч?гэй ходу?алаах, бултаах, балыктаах са?а сири дойду о?остон олохсуйаллар.

Оттон улуу Бай?ал ар?аа ?тт?гэр олорбут айыы дьоно тыытыллыбакка дойдуларыгар олорбуттара. Могуоллар кыайан-хотон, барыталаан, улахан араллаана суох кэм кэлэн, дьыл-хонук аа?ан испитэ. Ханна эрэ кый ыраах буолар сэрии дуораана да и?иллибэтэ.

?р кэм?э Кытайы ба?ылаан олорбут могуоллар 1368 сыллаахха ол дойдуттан букатыннаахтык ??р?ллэн, т?р?т сирдэригэр Монголия?а к???н кэлбиттэрэ.

Кэлэллэрин кэлбиттэрэ буолан баран, Кытай сиригэр т?р??б?т-??скээбит, к?с олохторун олох умнубут дьон, а?аардас эт-??т а?ылыкка астымматтар. Кураанах хонуу куйаарга тэ?ийбэттэрэ да?аны. Аны кэ?экэнэ буолбут кытайдар с?г?н олордубаттар. Могуол сиригэр элбэх сэрии дьонун а?алан, киин куораттарын Кара-Коруму урусхаллаан баран т?нн?лл?р.

Кытайга бурдук ??ннэрэн а?аан олорбут сорох могуоллар, тыа э?ээрдээх чуумпу, кытыы сиргэ баран олохсуйарга бы?аарыналлар.