Қутлуғ қон

Abdishukur manglayi tirishgan, ko�zoynakli, etsiz, qoramtir yuzi ichiga botgan, qisqa mo�ylovining ikki uchini ingichka burab, burnining kataklariga yetkizgan, zamonasiga nisbatan qisqaroq kamzul kiygan o�ttiz besh yoshli, oriqqina kishi bu yerdagilar orasida hamyoni quruq, so�zga to�liq shu edi.

Toshkentning «Askiya» mavzuida otasining bir parcha yeri bo�lgan. Butun oilasi bu yerga pomidor, piyoz, rediska, karam va hokazo rezavor ekib, mumkin qadar eldan burunroq bozorga chiqarib, «pul» qilishga tirishar edi.

Abdishukur bu yo�ldan ketmadi. Mahalladagi maktabni bitirib, madrasaga kirdi. Madrasa hujrasiga tiqilib, moddiy qiyinchiliklar ichida to�rt yil o�qidi. Keyin madrasa ilmlaridan ko�ngli soviy boshladi, chunki imom bo�lish uni sira qiziqtirmadi. Buning ustiga u mudarris ham mullavachchalar bilan yaxshi chiqisha olmadi. Tahsilini chala qoldirib, madrasadan chiqdi. Tahsil uchun Istambul yoki Misrga jo�nash orzusi, mablag� yo�qligidan, amalga oshmadi. Bir qancha vaqt bekor yurgach, «ishbilarmon» amakisiniig yordami bilan, nihoyat, bir boyga mirza bo�ldi va xizmat uchun To�qmoq shahriga jo�nadi. Bu yerda bir tatar savdogarining xizmatiga o�tib, Qozonga ketdi. Qozonda uch yil yashadi. Tatar savdogarlari orasida aylanarkan, uni-buni tanidi. Yoshlar bilan ham bir qadar aloqa bog�ladi. Gazeta-jurnal mutolaasiga odatlandi. Toshkentga qaytgach, u o�zini eng «ko�zi ochiq» va «yangi fikrli» musulmonlardan hisoblab, «usuli jadid» maqtablarini ochishga tashqivot yurgiza boshladi. Shoirlik iste’dodidan tamom mahrum bo�lishiga qarmay, u «millatni uyg�otish» uchun vazni buzuq, fikri sayoz, rangsiz nazmlar yozdi. Hozir muntazam ravishda turk va tatar matbuotini ta’qib etadi. Tatar ruhoniylaridan Musabegiev va Rizaiddin Faxritdinlarni buyuk olimlar deb biladi. Turk adibi Ahmad Midhatni yagona «xazinaiy ilm va urfon» hisoblab, topinadi. Ruschada kitob mutolaa qila olmasa ham, lekin mukallima tiliga ancha-muncha epchil. U bolalik chog�ida dadasi bilan birga yangi shaharda rezavor sotib yurgandayoq ruschaga tili yugurik bo�lib qolgan edi. Abdishukurni ba’zilar «zakunchi» deydi, ba’zilar «dahriy» deydi. Hozirgi kunda Jamolboyning prikazchigi, do�sti va kengashchisi. Kecha u xo�jayini bilan izvoshga o�tirib, bu yerga mehmon bo�lib kelgan edi.

U qutisi ustiga «Roza» deb yozilgan papirosni qo�liga olib, gugurt chaqmasdan ilgari. Mirzakarimboyni qanoatlantirishga tirishdi.