Мен кимман ёки мендаги “мен”

Шу сабабли бу руҳ ўз асли – Мутлақ руҳ олами сари тинимсиз интилади, (инсон табиатидаги) ҳайвонийликни тарк этмоқ учун курашади” (Нажмиддин Комилов. “Тавҳид асрори”). “Кимни зидди билан бир жойга қўядиган бўлсанг, уни ўлим азобига гирифтор қилган бўласан. Руҳ – лочин, тан эса – қузғундир.

Қузғун ўлимтикларга, лочин эса саройга муносибдир. Қузғун билан бирга яшамоқ лочин учун оғир азиятдир”. Улуғ Жалолиддин Румий руҳнинг танадаги ҳолатини ана шундай моҳирона ўхшатиш билан тавсиф қилганлар. Дарҳақиқат, Руҳ аслида бу дунёдан чиқиб кетишга интилади. У Худога, ўзининг дунёсига интилади. Лекин ўзининг дунёсига интилаётгн руҳ, одам онги билан тўқнашади. Шу вазиятда – руҳнинг юксалиши, Мутлақ Олам билан бирлашуви ёки Ундан узоқлашуви одам онгидаги дунёқараш, унинг дунё ва ўзи ҳақидаги билимлари, шу ҳаётда нимани устун қўйганлиги ( маънавий-руҳий ўсишга интилиш ёки нафс, моддий дунё ичига ғарқ бўлиш, ўз-ўзини англамаслик, ҳайвонийлик табиати – онгнинг торайган ҳолати) муҳим роль ўйнайди.

Ер самодаги барча яратилган оламлардан пастда жойлашган.

Аллоҳ Қуръонда “Биз устингиздан етти йўлни (етти қават осмонни) яратдик” ( Муъминун сураси, 17-оят), дейди. Бизнинг устимизда етти қават осмон бўлиб, ҳар бирининг ўз унсури, ўз ранглари, ҳаттоки масъул бўлган фаришталари бор экан.