Бадиият жозибаси

Аммо бу ҳисоб маъносидаги кўп китоблар сафида улкан чўққилар каби яққол кўзга ташланадиганларини эслаб ўтиш ортиқчалик қилмаса керак: араб тилидаги китоблардан Абу Усмон Умар ал-Жоҳизнинг “Табъён ул-баён”, Наср бинни Ҳасаннинг “Маҳосин ал-калом”, форс-тожик адабиётшуносларидан Муҳаммад бинни Умар Родуёнийнинг “Таржумон ал-балоға” (XI аср), Рашиддидин Абубакр Муҳаммад бинни Муҳаммад бинни Абдужалил котиби Умари Балхий (Рашиддидин Ватвот)нинг “Ҳадоиқус сеҳр фи дақоиқ уш-шеър”, Шамсиддин Муҳаммад бинни Қайс Розийнинг “Ал муъжам фи маоири ашъор ил ажам” (XIII аср), Амир Хусрав Деҳлавийнинг “Эъжози Хусравий” (уч жилдлик), Ваҳид Табрезийнинг “Жамъи мухтасар” (XVI аср), Аҳмад ибни Муҳаммад Солеҳи Сиддиқии Ҳусайнийнинг “Мажмаъ ус-саноеъ” асари (1650 йил) сингари китобларни кўрсатиш мумкин.

Ана шу забардаст китоблар сафида Атоуллоҳ Ҳусайнийнинг “Бадоеъ ус-саноеъ” асари Алишер Навоий ва Заҳириддин Муҳаммад Бобурнинг баҳоларига қараганда илми саноеъда санъатларга энг бой ва энг фойдали китобдир:

“Мажилис ун-нафоис”дан: “Мир Атоуллоҳ – Нишопурдандур… Саноеъда китоби тасниф қилибдур.

“Бадоеъи Атоийға” мавсумдур. Эмди баёзға борди. Маълум эмаским, бу фанда ҳаргиз ҳеч киши онча жамъ ва муфид китоб битимиш бўлғай.”[9 - Алишер Навоий, МАТ, 13-жилд, “Фан” нашр., 1997, 118-бет.