Сайланма әсәрләр. 2 том. Публицистик язмалар һәм мәкаләләр

Безнең кулда утлы корал түгел, ялкынлы Сүз генә.

В«Р?ТЈ әүвәле РЎТЇР· булган», – РґРё Р?Р·РіРµ Китап.

Без Сүзнең гайрәтенә ышанабыз.

Сөаль дә – сүз.

Без бүген сөальләр куябыз. Югыйсә иртәгә бездән сорау ала башлаячаклар.

БЕР РЎТ®Р— РўРђР Р?ХЫННАН

Гап-гади бер татар сүзенең килеп чыгышы, аның җанлы телдә гадәттән тыш тиз үзләшеп һәм табигыйләшеп китүе, тамыр җәюе, хәтта өр-яңа үренте-тармаклар җибәрүе турында сөйләргә ниятем.

«Эшкәртү» сүзе ул. Без «тире-күн эшкәртү», «Беренчел йон эшкәртү фабрикасы», «туфрак эшкәртү кораллары» дип сөйлибез һәм язабыз, һәм бу сүзтезмәләр һәркемгә аңлаешлы.

«Татар теленең аңлатмалы сүзлеге» «эшкәртү» сүзенең төп биш мәгънәсен ачып бирә:

1) әзерләү процессында нинди дә булса төскә, тиешле формага кертү, әйбер итеп ясау;

2) чәчү, утырту өчен әзерләү (сөрү, тырмалау, культивацияләү);

3) киләчәктә куллана, файдалана алырлык хәлгә китерү, нәрсәне дә булса төгәлләү;

4) кемгә дә булса басым ясап, орышып-тәнкыйтьләп, берәр эшкә мәҗбүр итү;

5) кыйнау, тукмау.

Сүзнең һәр мәгънәсен һәм мәгънә төсмерләрен дәлилләү өчен китерелгән мисаллар Ш. Мөдәррис, К.

РќУ™Т—РјРё, Р . Р?шморат, Р“. У?РїСЃУ™Р»У™РјРѕРІ, Рњ. Җәлил, Р‘. Р У™С…РјУ™С‚ кебек У™РґРёРїР»У™СЂРґУ™РЅ алынган.

Телебездә менә шушылай актив кулланылышта йөргән «чеп-чи татарча» сүзнең әле пенсия яшенә дә җитмәгән булуына күбәүләр, бигрәк тә яшьләр ышанып бетми.

Ерактан башлыйк. Менә Р?.