Святло далёкай зоркі

Сержпутоyскага «Сказки и рассказы белорусов-полешуков» (1911), «Казкi i апавяданнi беларусаy з Слуцкага павету» (1926), «Прымхi i забабоны беларусаy-палешукоy» (1930) i iншыя яго фалькларыстычныя, этнаграфiчныя, лiтаратурныя, мовазнаyчыя працы, а таксама матэрыялы, прыцягнутыя да вывучэння з забытых кнiг, часопiсаy, газет. Акрамя таго, у архiве Расiйскага этнаграфiчнага музея (РЭМ), Цэнтральным дзяржаyным гiстарычным архiве, навуковым архiве Рускага геаграфiчнага таварыства (РГТ), архiве Акадэмii навук Расii, архiвах Дзяржаyнага Рускага музея, Інстытута рускай лiтаратуры (Пушкiнскi дом), Дзяржаyнай публiчнай бiблiятэкi iмя Салтыкова-Шчадрына, рукапiсных аддзелах Дзяржаyнай бiблiятэкi Расii, навуковых бiблiятэках i архiвах Рэспублiкi Беларусь, Лiтвы i iншых краiн аyтарам гэтай працы знойдзены i yпершыню yведзены y навуковы абарот шэраг матэрыялаy, якiя асвятляюць шматгранную дзейнасць А.

К. Сержпутоyскага, раскрываюць значэнне яго навуковай спадчыны.

У кнiзе выкарыстаны таксама назiраннi i запiсы, зробленыя аyтарам у час экспедыцыйных паездак па месцах, дзе некалi запiсваy народныя творы А.

К. Сержпутоyскi.

На жыццёвых пуцявiнах

Пачатак жыццёвага шляху Аляксандра Казiмiравiча Сержпутоyскага супаy з важнымi падзеямi y палiтычным жыццi Расii i Беларусi. Зыходным момантам iх можна лiчыць адмену прыгоннага права y 1861 г., хоць «вызваленне» сялян на самай справе аказалася звычайным падманам: фармальна яны атрымалi свабоду, але зямля па-ранейшаму заставалася ва yласнасцi памешчыкаy, а тыя невялiкiя надзелы, што перайшлi да сялян, не маглi пракармiць iх сем’i.

Даводзiлася ва yмовах цяжкiх кабальных адпрацовак, якiя нiчым не адрознiвалiся ад паншчыны, арандаваць зямлю y памешчыкаy.

У беларускай вёсцы iмклiва расла колькасць сялян, якiя разарылiся i вялi жабрацкае паyгалоднае iснаванне. У многiх месцах незадаволенасць людзей прыводзiла да прамога непадпарадкавання yладам. Яны адмаyлялiся плацiць аброк, адпрацоyваць паншчыну, сiлай захоплiвалi землi памешчыкаy, вадапоi.

Толькi y першай палове 1862 г. у Беларусi было зарэгiстравана звыш 300 выступленняy сялян. А yсяго за 16 гадоy (1864–1880) тут адбылiся 132 сялянскiя выступленнi. Яны падаyлялiся yзброенай сiлай[8 - История Белорусской ССР. Минск, 1961. Т. 1. С. 391.].

У 1880–1890-х гг. у сувязi з пагаршэннем становiшча сялян у вынiку аграрнага крызiсу сялянскi рух у Беларусi набыy яшчэ больш вострыя формы. У адказ на гэта царскiя yлады на месцах узмацнiлi тэрор.