Святло далёкай зоркі

У вёсках Чудзiн, Вялiкi Рожан, Малы Рожан, другiх населеных пунктах Слуцкага павета даследчык назiраy iншую карцiну. Пры дзецях дарослыя гаварылi лiтаральна на yсе тэмы без выключэння, у тым лiку i пра любоyныя прыгоды, роды, добрыя i кепскiя yчынкi.

Праyда, такiя прыклады былi хутчэй выключэннем, чым правiлам. У большасцi сялянскiх сем’яy беларусаy дзецi раслi чулымi, паслухмянымi, працавiтымi, дапамагалi бацькам выхоyваць малодшых дзяцей, весцi гаспадарку. Ветлiва адносiлiся дзецi да суседзяy, асаблiва старэйшых за сябе.

Наяyнасць у беларускiх сялян такiх высокiх маральных якасцей, як пачуццi калектывiзму, таварыскасцi, узаемадапамогi, яскрава пацвярджаюць нарысы А. К. Сержпутоyскага, якiя на працягу многiх гадоy друкавалiся на старонках «Живой старины», iншых навуковых выданняy Расii пад рубрыкай «Очерки Белоруссии». Цiкавая дэталь: усе гэтыя нарысы напiсаны на рускай мове, а загалоyкi асобных з iх Сержпутоyскi дае на беларускай мове. Вучоны не тлумачыць, чым выклiкана гэтая акалiчнасць.

Думаецца, што ён зыходзiy з таго, што беларуская мова на пачатку XX ст. ужо заявiла аб сабе y поyны голас, заваявала сабе права стаяць поруч з рускай мовай, хоць афiцыйныя колы царскай Расii yсяляк перашкаджалi гэтаму.

«Сябрына». Гэта першы нарыс[42 - Живая старина. 1907. Вып. 3. С. 149–151.] з названай серыi. Ён прысвечаны апiсанню старажытных народных традыцый беларусаy-палешукоy Слуцкага павета Мiнскай губернi. Адзначаючы, што сябрына сустракаецца толькi y беларусаy, у пераважнасцi палешукоy, Сержпутоyскi тлумачыць значэнне гэтага слова.

Ён не пагаджаецца з трактоyкай слова «сябрына» y слоyнiку I. I. Насовiча, якi сцвярджаy, што слова «сябрук» нiчым не адрознiваецца ад слова «сябар». Па перакананнi вучонага, «сябар» – гэта не «саyдзельнiк» у справе цi рабоце, не проста таварыш, а чалавек, родны па духу, часта блiжэйшы за родзiча.

Па назiраннях Сержпутоyскага, сябрына y Беларусi y многiм абапiралася на сумеснае вядзенне гаспадаркi, у прыватнасцi пчалярства, бо пчолы часта пераляталi раямi ад аднаго селянiна да другога.

Палешукi лiчылi гэта праяyленнем Боскай волi. Ды i пчалу называлi свяшчэннай iстотай, якая дае воск для царкоyных свечак. Таму сябрына, заснаваная на сумесным бортнiцтве, лiчылася самай моцнай.

Існаваy на Палессi выдатны звычай – абдорваць маладых пчалiнымi вуллямi. Такiм чынам госцi i маладыя гаспадары станавiлiся сябрамi.