Святло далёкай зоркі

Добрае веданне жыцця i быту палескiх сялян прадэманстраваy А. К. Сержпутоyскi i y нарысе «Запасванне гаyяда»[49 - Живая старина. 1908. Вып. 1. C. 29–32.]. Цеплынёй i святлом напоyнены радкi аб першым пасля зiмы выгане жывёлы на пашу. Радавую на першы погляд падзею ён паказаy як сапраyднае свята, падчас якога асаблiва поyна раскрываецца душа чалавека.

На сямейным савеце абмяркоyвалася, пара выганяць скацiну на пашу цi не. Прымалiся пад увагу дзень тыдня, фаза месяца. Панядзелак i пятнiцу звычайна лiчылi днямi, якiя не падыходзяць для запасвання.

Звычайна час выгану прымяркоyвалi да поyнi, «каб усё было поyна».

Не апошнюю ролю адыгрывалi тут i прыкметы. На думку палешукоy, скiнутая на падлогу лыжка, разбiты посуд маглi прывесцi да бяды. Яшчэ горш, калi y дзень запасвання жывёлы на загнеце тух агонь. У гэты дзень не пазычалi суседзям агню, розных рэчаy, бо згодна з iснуючымi прымхамi лiхi чалавек мог нанесцi вялiкую шкоду.

Але вось усё гатова для выгану жывёлы. Сям’я выходзiць на двор, каб прысутнiчаць пры yрачыстым моманце.

Наперадзе гаспадар, апрануты ва yсё чыстае i белае. На iм новыя лапцi з белымi анучамi. У торбе, якая вiсiць на баку, – акраец хлеба, соль, «хрэшчык» (крыж, выпечаны з мукi на Хрэсцы – у сераду на чацвёртым тыднi вялiкага посту), тры невялiчкiя каменьчыкi, нож, замок, бязмен, сякера, курынае яйка, грамнiчная свечка.

Няспешна, з непакрытай галавой iдзе гаспадар у бок хлява, каб выгнаць жывёлу. Там ён бярэ тры пукi саломы, потым выцягвае са студнi поyнае вядро вады, строга па сонцу абносiць яго вакол жывёлы, перакiдвае праз статак каменьчык i аблiвае вадой жывёлу.

Гэты абрад паyтараецца тройчы.

Пасля гаспадар закопвае y зямлю каля варот замок, бязмен, сякеру, яйка i разводзiць на гэтым месцы невялiкае вогнiшча, у якое кiдае салому, выцягнутую са страхi хлява. Толькi пасля гэтай цырымонii ён аддае торбу пастуху, i той праз агонь выганяе жывёлу з двара на вулiцу. Уся сям’я iдзе за пастухом за ваколiцу. Урачыста сустракалi жывёлу i з пашы.

У нарысе падрабязна тлумачыцца кожны атрыбут, якi суправаджаy запасванне жывёлы. Праганялi яе праз агонь з мэтай уберагчы ад нячыстай сiлы i лiхiх людзей. Калi выкапанае яйка аказвалася цэлым – гэта было добрай прыкметай: на працягу лета yся жывёла будзе цэлай i здаровай. Замок закопвалi для таго, каб замкнуць пашчы ваyкам i мядзведзям, бязмен – каб жывёла хутка набiрала вагу.

Рытуальнай сiлай валодала i вада, якой аблiвалi жывёлу.