Святло далёкай зоркі

Дзякуючы гэтай працы шматлiкiя чытачы змаглi пазнаёмiцца з жыццём народа заходняй ускраiны Расii, зрабiць для сябе вывад, што з такой адсталай тэхнiкай на малаyрадлiвых беларускiх землях высокi yраджай не збярэш, а значыць, беднасць i галеча не хутка пакiнуць гэты край. Многiм беднякам i сапраyды нiчога iншага не заставалася, як кiдаць свае невялiчкiя надзелы i падавацца на сплаy лесу, займацца рамiзнiцтвам, рыбалоyствам, пчалярствам. Аднак i гэтыя заняткi не гарантавалi сям’i палешука бязбеднае iснаванне.

А. К. Сержпутоyскi прымаy актыyны yдзел у рабоце многiх навуковых, асветнiцкiх, грамадскiх арганiзацый. Ён з’яyляyся членам антрапалагiчнага i геаграфiчнага таварыстваy, сакратаром пастаяннай камiсii па складаннi геаграфiчных карт Расii, кансультантам па пытаннях матэрыяльнай культуры беларусаy пры Рускiм геаграфiчным таварыстве. Па даручэннi апошняга ён склаy беларускую частку этнаграфiчнай карты царскай iмперыi, за што быy удастоены малога залатога медаля.

Заслухаyшы y 1911 г. на пасяджэннi Рускага геаграфiчнага таварыства паведамленне Сержпутоyскага аб гаспадарчым побыце, промыслах беларусаy-палешукоy, таварыства даручыла яму распрацаваць падрабязную праграму для збiрання матэрыялу па этнаграфii рускага насельнiцтва Расii. Заданне было выканана хутка i блiскуча. «Распрацаваная Сержпутоyскiм праграма можа служыць узорам стварэння творча прадуманай сiстэмы, навуковага падыходу да збiрання этнаграфiчных матэрыялаy людзьмi розных узростаy, квалiфiкацыi i адукацыi»[55 - Архiy РГТ, разрад 109, воп.

Асаблiвую каштоyнасць уяyляла прыкладная схема складання апытальных лiстоy па розных раздзелах праграмы. Так, напрыклад, высвятляючы yсе бытуючыя y пэyнай мясцовасцi акалiчнасцi, што былi звязаны з агнём, Сержпутоyскi падказваy рэспандэнтам мноства дэталяy, якiя дапамагалi iм лягчэй справiцца з заданнем. Вось як выглядалi некаторыя пункты гэтай анкеты, у распрацоyцы якой прымаy удзел А.

1. Агонь. Якiя матэрыялы выкарыстоyваюцца для ацяплення (дровы, салома, торф, кiзяк)? Асвятленне (лучына, масла, тлушч, газа). Якiя yжывалiся раней прылады для асвятлення (свяцец, каганец)?

2. Як даyней здабывалi агонь (трэннем, свярленнем, з дапамогай дамашнiх запалак, вогнiва)?

3. Цi yжывалiся гарачыя камянi для награвання вады для лазнi, мыцця бялiзны, чысткi посуду, пчалiных вулляy?

4.