Святло далёкай зоркі

Немалаважным было i тое, што народныя творы вучоны запiсваy у гады першай рускай рэвалюцыi, якая пакiнула прыкметны след у памяцi людзей i знайшла сваё адлюстраванне y народнай творчасцi.

Запiсы i назiраннi Сержпутоyскага раскрываюць шырокую карцiну жыцця сялян Беларускага Палесся y дарэвалюцыйныя часы, iх культуру, палiтычныя i фiласофскiя погляды. Гэта адпавядала патрабаванням часу. Нагадаем, што М. А. Дабралюбаy заклiкаy даследчыкаy народнай творчасцi пры запiсах казак, легенд, паданняy, песень, прыказак i прымавак перадаваць усю абстаноyку, у якой запiсвалiся гэтыя творы[59 - Добролюбов Н.

А. Собр. соч. М.; Л., 1962. Т. 3. С. 237.].

Такiя думкi цалкам падзяляy А.К. Сержпутоyскi, якi добра разумеy, што y вусных апавяданнях i казках, прыказках i прымаyках увасоблены светапогляд, жыццёвая мудрасць i этычныя yяyленнi беларускага селянiна. Вось чаму так сур’ёзна падыходзiy ён да адбору i запiсу казачных сюжэтаy, iмкнуyся перадаць усе нюансы мовы i манеры апавядальнiка.

Перш чым прыступiць да запiсвання вуснапаэтычных твораy у пэyнай вёсцы, Сержпутоyскi знаёмiyся з яе жыхарамi, iх бытам, умовамi жыцця, збiраy звесткi пра казачнiкаy.

Ён заyсёды клапацiyся аб стварэннi такой атмасферы, пры якой сяляне-апавядальнiкi забывалiся пра прысутнасць чужога чалавека, тым больш «пана» y iх уяyленнях, адчувалi сябе свабодна, проста. Калi апавядальнiк хваляваyся, блытаyся, Сержпутоyскi прасiy яго паyтарыць тэкст яшчэ раз. Шмат увагi yдзяляy ён вывучэнню падобных варыянтаy твораy, уключаy у зборнiкi самыя цiкавыя, яркiя, вобразныя, непаyторныя.

У адрозненне ад Е. Раманава, У. Дабравольскага, А. Афанасьева, якiя y сваiх зборнiках прама або yскосна абгрунтоyвалi класiфiкацыю казак, А. Сержпутоyскi не закранаy гэтага пытання нi y кароткай прадмове «Ад збiральнiка», нi y iншых сваiх працах. Яго цiкавiлi галоyным чынам iдэйны змест казкi, манера апавядання i сама асоба казачнiка.

Канкрэтны матэрыял зборнiка Сержпутоyскага дазваляе выдзелiць чарадзейныя i сацыяльна-бытавыя казкi, вусныя апавяданнi, небылiцы i легенды.

Чарадзейныя казкi займаюць у зборнiку нязначнае месца, каля васьмi працэнтаy ад наяyных твораy. Тым не менш менавiта з чарадзейных казак лiчым неабходным пачаць разгляд матэрыялаy, бо знаёмства з iмi дае магчымасць лепш разабрацца y вытоках творчасцi беларускiх народных казачнiкаy, у светапоглядзе народа, прасачыць трансфармацыю казачных сюжэтаy пад уплывам часу, даследаваць адносiны палескiх казак з рускiмi, украiнскiмi.