Святло далёкай зоркі

Яно дазваляе даць правiльную ацэнку тым традыцыям, якiя захавалiся y сучасным народным побыце, выкарыстаць лепшыя элементы традыцыйнай народнай абраднасцi пры стварэннi новых беларускiх абрадаy.

А. К. Сержпутоyскi быy сапраyдным наватарам у беларускай этнаграфiчнай i фалькларыстычнай навуцы. Ён адным з першых сярод збiральнiкаy-фалькларыстаy звярнуy сур’ёзную yвагу на асобу казачнiка, iмкнуyся запiсваць ад найбольш здольных, таленавiтых, прагрэсiyных людзей. Гэтым, галоyным чынам, i тлумачыцца вялiкая сацыяльная завостранасць казак, запiсаных iм, у параyнаннi з творамi, сабранымi iншымi фалькларыстамi.

Вялiкае месца y даследаваннях А. К. Сержпутоyскага займалi праблемы стану i далейшага лёсу беларускай мовы. Яго мовазнаyчыя працы атрымалi высокую ацэнку сусветна вядомых у гэтай галiне вучоных акадэмiкаy Д. К. Зяленiна, Я. Ф. Карскага, А. А. Шахматава.

Вывучаючы помнiкi матэрыяльнай культуры, старажытныя промыслы, звычаi i абрады, светапогляды i творчасць беларусаy-палешукоy, вучоны iмкнуyся даць iм сацыяльна-гiстарычнае тлумачэнне, зыходзячы з прыродна-геаграфiчных i сацыяльных умоy жыцця народа, што надавала яго навуковым працам грамадскае гучанне.

Асаблiвай вастрынёй i крытычнай накiраванасцю характарызуюцца народныя творы, апублiкаваныя y зборнiку «Сказки и рассказы белорусов-полешуков» (1911), у якiх бязлiтасна крытыкавалiся паны i царскiя чыноyнiкi, папы i ксяндзы, адлюстроyвалася yзрастаючая палiтычная самасвядомасць простага народа, яго пратэст супраць сацыяльнай несправядлiвасцi i iснуючага дзяржаyнага ладу.

Зборнiк Сержпутоyскага быy зусiм новай з’явай не толькi y расiйскай дарэвалюцыйнай фалькларыстыцы, але i y фалькларыстыцы yсiх славянскiх народаy. Гэтая кнiга канчаткова разбурыла памылковую думку, якая панавала y тагачаснай гуманiтарнай навуцы, аб беларускай народнай прозе як пераважна мiфiчнай творчасцi, паказала свету мастацкiя здольнасцi беларуса, яго глыбокае фiласофскае мысленне.

Вялiкае значэнне маюць i iншыя фальклорна-этнаграфiчныя працы Сержпутоyскага, якiя yтрымлiваюць каштоyны матэрыял для вывучэння духоyнай культуры i быту беларускага народа, эвалюцыi яго светапогляду, мастацка-эстэтычных запатрабаванняy.

Цяжка пераацанiць дзейнасць Сержпутоyскага y галiне збiрання i вывучэння помнiкаy духоyнай i матэрыяльнай культуры беларусаy.