Ұлытаудың номадикалық тарихы. Мақалалар жинағы

– Б?л не? – деп с?ра?аныма ?кем:

– Б?л А?са? Темiрдi? Алтын Орда?а ?йымдастыр?ан жоры?ы туралы ?зiнi? жаздырып кеткен ескерткiш, – деп жауап бердi.

?она?тарды? арасынан бiр кiсi осы жер туралы ??гiмесiн бастады:

– Б?л жер ?лкен ?скер то?тап, жоры? жасауды? алдында жан-жа?ты дайындалып алу?а ?олайлы бол?ан. Неге десе?iз, екi ?ырды? ая?ы ?зенге тiреледi, сонды?тан осы ала??а киiк немесе ??ландарды ?амап, екi жа?тан сада?пен атып, ?скердi азы?-т?лiкпен ?амту м?селесiн шешкен. Ал, тастан ?йiлген шо?ы ?ару-жара? жасау ?шiн к?терiлген, ?йткенi, отты ?ыздыру ?шiн то?тамай со?ып т?ратын жел керек бол?ан, ал, олай болса, А?шо?ы ?немi жел со?ып т?ратын жерде орналас?ан.

Б?дан да бас?а пiкiрлер айтылды. Шерхан М?ртаза, А?селеу Сейдiмбек т?рiздi белгiлi т?л?аларды? ??гiмелерiн айтса?ызшы! А?шо?ыда?ы А?са? Темiрдi? тас?а ?алдыр?ан жазуыны? к?шiрме екенiн де сонда бiлдiм. «Жетi ?ыр, бiр сыр» атты кiтабыны? басында б?л тас туралы Камал-папа былай деп жазады: «…?лытауды? аты ?лы орыс а?ыны А. С. Пушкиннi? жазбаларында ?ш-т?рт рет аталады.

Ол бiр жазбасында А?са? Темiрдi? ?лытау ма?ына келгенiн, сонда бiр аялдап т?рып ?зiнi? жоры?ы ж?нiнде сол жердегi бiр тас?а ?ашап жазыпты деген дерек келтiрiлген.

Сол А?шо?ы баурайында жат?ан тарихи тасты 1936 жылы Эрмитажды? директоры, академик Орбели арнайы адам жiберiп, Ленинград?а алдыр?ан екен. 1988 жылы бiз сол Эрмитажда бол?анда оны? директоры академик Б. Б. Пиотровскийден с?ра?анда, ол тасты? музей ?орында са?таулы т?р?анын айтты. Т?ркiстанны? ата?ты ?асиеттi тай-?азанын ?айтару ж?нiнде сол жолы ал?аш ??гiме бол?ан.

Ендi осы тас туралы м?селе ?оз?ау?а да болар едi». И?, сол тас Эрмитажда т?р?анша, ?зiмiздi? Мемлекеттiк м?ражайда орнын тапса ?ажап болар едi» деп армандап кеткен болар К?меке?.

А?шо?ыдан кейiн Едiге тауыны? бауырына ?арай жол тарт?анда о? жа?ымыздан са? д?уiрiнi? ?ор?андарын к?рдiк. Ол туралы ?кем:

– Кезiнде ?зiм осы тарихи ескерткiштердi ?лкей Мар??лан?а к?рсетiп аралат?анмын. Анау са?тарды? ?ор?андарын ?ткен ?асырда мексиканды?тар тонап кетiптi, – дедi.

Жолай та?ы бiрнеше тарихи ескерткiштерге то?тады?. Оны? бiрi кезiнде ?лкей Мар??лан ?азба ж?мыстарын ж?ргiзген к?не батырды? жат?ан бейiтi. Сонда менi та? ?алдыр?аны батырды? жат?ан с?йегiн ?орша?ан т?рт тас плита (?лытауды? гранитi). Жа?а?ы плиталарды? к?лемi екi жарым квадраттан аспаса, кем емес. Сонда кiсiлердi? арасынан бiр жастауы:

– Ол кезде ?азiргiдей кран жо?, мына плиталарды осы жерге ?алай жеткiздi екен? – деп басын шай?ады.