Қанатты сөз – қазына. 2-кітап

Оны? шын есiмi – Ерасыл, ал ?абанбай – кейiн ер жете келе айдар болып та?ыл?ан аты. Бала кезiнде бiтiмi кесек, т?л?алы Ерасылды же?гелерi «Нар бала» десе, жезделерi ?айрат-к?шiне, батылды?ына с?йсiнiп, «?абан» атайды. Ер жете келе жой?ын к?шiмен, ал?ырлы?ымен, ?айтпас ?айсарлы?ымен таныл?ан батырды серiктерi «?абанбай» атап кетедi. Ел-ж?рт?а да сол «?аракерей ?абанбай» деген атпен м?ш??р болады.

Ал «Кежегесi* керi кету», «кежегесi кейiн тарту» деген с?з тiркестерiнi? ауыспалы ма?ынасы – бiр iске зуа?ы со?пады, мойны жар бермедi, тартынша?тады, ?зiне сенбедi деген м?нде ??ынылады.

*Кежеге – бас с?йектi? желке т?сы.

АТ ??ЙРЫ?ЫН КЕСТІ

?айта айналып келместей болып ренжiп, ?кпелеп кеттi деген ма?ынаны бередi.

«… „?ара ?ылды ?а? жар?ан“ немесе „айттым – бiттi, кестiм – ?злдi“ деген тiркестер осы билер шешiмiмен тiкелей байланысты. Ендi „ат кекiлiн кестi“, „ат ??йры?ын кестi“ деген с?здердi? „байланысын ?здi“, „ренжiсiп кеттi“ дегеннi? ар жа?ында?ы тасалан?ан ма?ынасын ?арастырайы?.

Кейде, ?сiресе, ??н дауымен байланысты жа?дайларда бидi? шешiмiмен келiспейтiн де жа?дайлар болады. Оны ??н даулаушылар ?детте былай бiлдiредi: м?селен, жа?ыны кiсi ?олынан ?аза тап?ан адам ал?алы топ?а сол ?лген туысыны? атын жетелеп келедi де, к?птi? алдынды оны? кекiлiн, ??йры?ын кесiп, т?лдайды. С?йтiп, „бiз б?л шешiмге риза емеспiз, б?рiбiр кегiмiздi ?айтарамыз, ?арсы жа?, со?ан дайын болы?дар“ дегендi а??артады…» (Н. У?ли?лы, 9.).

АТАЛАСТЫ? АТЫ ОЗ?АНША,

АУЫЛДАСТЫ? ТАЙЫ ОЗСЫН

Б?л – к?ршiлердi?, ауылдастарды? ?зара ысты? сыйласты?ы, бауырласты?ы негiзiнде ту?ан ма?ал.

«Кейде ?лкен рулар мен аталастарды? ?оныстары бiр болады. Ал, кiшi руларды?, ?сiресе, аталастарды? ?онысы мiндеттi т?рде т?тас келедi.

?р ауыл негiзiнде бiр атаны? баласы бола т?ра, iшiнде ?зге, кейде алыста?ы аталар мен рулардан келетiн «кiрме» дейтiндер де болады. Оларды «?о?сы» деп те атады… Аталы? пен ?о?сы арасы ?рыс-жанжалда к?рiнедi. Аталы?тар – басым, ?о?сылар – ?ор?анша?.

Дегенiмен, аталы?тар «К?ршi а?ысы, т??iр а?ысы» десе де, «отты к?сей берсе? ?шедi, к?ршiнi ?уалай берсе? к?шедi», «Аталасты? аты оз?анша, ауылдасты? тайы озсын», деп ?о?сыны сыйлайды». (С. М??анов, 77. 68-б.).

АТ?А ?ОНДЫ

«Ат?а отырды – б?л с?з тiркесiн де жиi ?олданатын болды?. О заман да б? заман, ат?а отырмайды, мiнедi. Тiптi „жаппай ат?а ?онды“, – дейдi. Орынды??а, та??а, арба?а к?бiне отырады дейдi. Б?л орысшадан тiкелей аударма болса керек.