Қанатты сөз – қазына. 2-кітап

Ауызды?ты? екi басы екi сулы??а бекiтiлген. М?ны? б?рi де ?оз?алмалы б?лшектер. Ер-то?ым, айыл-т?рман жабды?тары iшiнде е? керектi б?лiгi ж?ген болса, ал ж?геннi? барлы? абырой, ата?ы ауызды??а байланысты. Асау, тарпа?ды ыр?ына к?ндiру ауызды?тау ар?ылы к?ндiру, т?ртiпке ша?ыру ма?сатымен адам?а ?атысты да айтылады». (Ж. Бабалы??лы, 24.275-б.).

АУРУ?А ЕМ, САУ?А ?УАТ, Д?РІ – ?ЫМЫЗ

«Жамбыл атамыз: „ауру?а ем, сау?а ?уат, д?рi – ?ымыз“ – дегендей, сары ?ымыз дертке шипа, денеге к?ш. ?ымыз ерекше д?мдi, ??нарлы, адамны? жан сарайын ашып, зау?ын келтiретiн хош иiстi ж?не ?те сi?iмдi сусын.

Оны? б?лай болу себебi, жыл?ы жануарды? ?зiне ?ана т?н асыл ?асиетiнен болса керек». (С. ?алиев, М. Оразаев, М. Смайылова, 57.71-б.).

?ымызды? ерекше ?асиеттерiн сипаттап, т?йiндеп берген осы с?з тiркесiнде ?андай ?лкен м?н жат?анын ?лi т?сiнбей келемiз.

АУЫЛДЫ? АЛТЫ АУЗЫ

«Сойыл?ан малды асаба алдымен ?она?тар отыр?ан ?йдi? боса?асына ?келiп бата тiлейдi. ?она?тар бата жаса?ан со? мал сойылып, ет асылады.

Ет пiскенше меймандар?а ке? дастар?ан жайылып, дастар?ан?а ??рт, iрiмшiк, бауырса?, жент, сары май ?ойылып, ?айма?та?ан шай ??йылады. Шайдан со? жаздыг?нi болса ?ымыз, ?ыстыг?нi болса езген ??рт берiледi. Осы мезгiлде ?детте ?й иесi жа?ынан домбыра шертiлiп, к?й тартылып, ?н айтылады. Б?л „ауылды? алты ауыз“ деп аталады. Одан со? кезек меймандар?а келедi. Меймандарды? ?н шыр?ап, ?исса-дастан, яки ертегi айтуы керек. Егер айта алмаса, т?рлi ?зiл-?алжы?дар iстеледi». (М. ?ани, 55..385-б.)

?н-к?й тарту, ?нер к?рсету кезегi меймандар?а берiлгенде, оны «?она?к?де» деп атайды.

АУЫЛ ИТІНІ? ??ЙРЫ?Ы ?АЙ?Ы

«?аза? ??ымында: „Ит жетi ырысты? бiреуi“, „Иттi тепкен – ырысты тебедi“, „Иесiн сыйла?анны? итiне с?йек сал“, я?ни тама?тандыр, т.б. айтылады. Иттi б?лай ?адiрлеу мал шаруашылы?ымен ш??ылдан?ан к?шпелi елде ?ажет-а?. ?йткенi, ит – адамны? ?йде де, т?зде де сенiмдi серiгi. Сонды?тан „иттi иесiмен ?инасын“ деген. Ал „Ауыл итiнi? ??йры?ы ?ай?ы“ деген ма?ал ?р ит ?з ауылында к?штi деген ж?не бас?а да астарлы ??ымды бiлдiрген».

(С. М??анов, 77.).

Б?гiнде б?л м?тел к?бiне кейбiр адамдарды? ерекше мiнез-?асиеттерiн сипатта?анда айтылады.

АЯЗ ?ЛІ?ДІ БІЛ,

??МЫРС?А ЖОЛЫ?ДЫ БІЛ

(Екiншi н?с?асы) *

«Аяз би ?зiнi? зеректiгi, тап?ырлы?ы, а?ылдылы?ы ар?асында у?зiр болады. Халы? аузында Май?ы бидi? ?асынан орын ал?ан екi бидi? бiреуi (екiншiсi – ??мырс?а) деген а?ыз бар.