Қанатты сөз – қазына. 2-кітап

Шаншарды? ?ызбике (?ызданбике деп те атайды), Айбике, Н?рбике деп аталатын ?ш ?йелi бол?ан. ?ызбике ?рпа?ы селдiр, ?сiп-?не ?ойма?ан. Айбикеден – Келдiбек, Тыныбек, Есiркеп, Ж?нiбек туып, «т?рт бек» атанып, оларды? жетi ?рпа?ына дейiн билiк пен бектiк дары?ан. М?селен, Келдiбек, ?азыбек, Бекболат, Тiленшi, Алшынбай, М?ди – б?лар исi ?аза??а ?йгiлi т?л?алар.

Ал, Н?рбикеден – Тiлеуке, Бертiс ту?ан. Б?ларды? ?рпа?тары да ?сiп-?нiп, небiр жа?сы-жайса?дар мен бай-ба?ыландар шы??ан. ?арт Б?генбаймен ?зе?гiлес бол?ан Жарыл?ап батыр, д?улескер к?йшi Т?ттiмбет, жиырма мы? жыл?ы бiткен д?улеттi байлар Адамбай, Т?рсын осы Н?рбике ?рпа?тары».

(А. Сейдiмбек, 93.)

М?тел с?зге келетiн болса?, м?ны на?ашылы-жиен, а?айын-туыс арасында?ы ?зiл-оспа? деп ба?амда?ан ж?н.

АЙ?ЫРКІСІ

«…Со??ы кезде жыл?ы к?рсек болды, жазушы Несiпбек Д?утаев есiмiзге т?сетiндi шы?арды. Алдымен ежелгi грек мифологиясында?ы кентавр деген ??ымны? жайын айтайыншы. Жартылай жыл?ы, жартылай адам деген ма?ынаны бiлдiретiн к?рiнедi.

Б?л ?зi са?тарды? жаса?ан жоры?тарына байланысты ту?ан ??ым деген де ??гiме бар. Аттан т?спейтiн адамдар, атпен бiрге жарал?ан адамдар та?iлеттес. ?лмейтiн, ?шпейтiн осы а?ызды Несiпбек Д?утаев бiздi? ??ымымыз?а та?ы бiр жа?ындатып ?ойды. Кентаврды б?рын „адамат“ деп те аударып ж?ргенбiз, Несiпбек Д?утаев „ай?ыркiсi“ деген баламаны сарт еткiздi». Ж. ?ор?асбек, «А? желкен» журналы, №10, 2017ж.

Энциклопедиялы? басылымдарда былай т?сiндiредi: Кентавр – к?не грек мифологиясы бойынша, басы мен кеудесi – адам, ?ал?ан т?р?ы жыл?ы кейiптес, тау-тас пен ормандарда жасайтын жабайы, ажалды пенде.

Б?л образ терiстiк тараптан келген скиф, кассит сия?ты к?шпелi тайпаларды? салт атты жауынгерлерiн ал?аш к?ргенде (мiнiс жыл?ыларын т???ыш рет к?рген), та? ?алып, ?рейленгеннен пайда бол?ан. Сонды?тан да оларды мейiрiмсiз, ?атал мiнез-??лы?ты кiсiай?ыр немесе ай?ыркiсi т?рiнде елестетедi.

АЙ К?РДІМ АМАН К?РДІМ,

БАЯ?ЫДАЙ ЗАМАН К?РДІМ.

ЕСКІ АЙДА ЕСІРКЕДІ?

ЖА?А АЙДА ЖАРЫЛ?А

«…Ал?аш?ы адамдар Айды, К?ндi, ж?лдыздарды немесе таби?ат ??былыстарын жанды зат есебiнде санап, ?здерiнi? та?дыры, болаша?ы, iстеген iсiнi? с?ттi немесе с?тсiз болуы соларды? мейiрбандылы?ында деп ???ан. Б??ан мысал дiнге сенушi ?арттарды? жа?а Ай ту?анда: „Ай к?рдiм аман к?рдiм, бая?ыдай заман к?рдiм. Ескi айда есiркедi?, жа?а айда жарыл?а“ – дейтiнi д?лел бола алады». (С. М??анов, 77.43-б.).