Тасаввуф алломалари

Ҳабиб намозга турди. Ҳасан иқтидо қилмоқчи эди.

Ҳабиб «алҳамдулиллаҳ»ни «алҳемдулиллаҳ» деб ўқиди. Ҳасан «унинг орқасида намоз ўқиш раво эмас» деб намозни танҳо ўқиди. Кечаси Ҳақ субҳонаҳу ва таолога илтижо қилди.

Ҳасан Басрий сўради:

– Эй Аллоҳим, сенинг розилигингга қандай эришай?

Ҳақ таоло деди:

– Эй Ҳасан, розилигимни топган эдинг, лекин қадрини билмадинг.

Ҳасан Басрий деди:

– Эй Аллоҳ, у нима эди?

Ҳақ таоло деди:

– Эй Ҳасан, агар Ҳабибнинг ортида намоз ўқисанг эди, бу намозинг умринг бўйи қилган ибодатларингдан афзалроқ бўлар эди.

Сен ибратнинг ғайрини кўрдинг, ниятинг ростлигига боқмадинг. Зеро, «иннамал аъмалу бин нияти» – амалларнинг қабули ниятнинг ростлиги биландир.

* * *

Қурбон ҳайитига икки кун қолганда Ҳабибни Басрада кўришди. Эртаси куни Арофатда кўришди. Бунинг боиси шуки, ҳадисда «Ҳақ таоло сизларнинг сўзларингизга ва қилган амалларингизга боқмайди, лекин кўнглингизнинг ниятига боқади» дейилган.

Кўнгил билан тил орасида тафовут ва фарқ бисёрдир.

* * *

Ҳасан Басрий Ҳажжож ибн Юсуфнинг мулозимларидан беркиниб, Ҳабиб Аъжамийнинг масжидига яширинди.

Мулозимлар Ҳабибнинг эшигини тақиллатиб, ундан сўрашди:

– Бугун Ҳасан Басрийни кўрдингизми?

Ҳабиб деди:

– Кўрдим.

Сўрадилар:

– Қаерда кўрдингиз?

Ҳабиб деди:

– Масжидга кирди.

Масжидга кириб, ҳарчанд қидирсалар ҳам Ҳасанни топа олмадилар.