Амир Темур севган юрт

Olaylik, Stendal «Napoleonning hayoti» roman-xronikasida frantsuz lashkarboshisi yurishda xalaqit beradi, deb o�z yarador askarlarini o�ldirishga farmon berganligi haqida ishoralar bor. Gannibal armiyasida kutilayotgan ocharchilikni bartaraf etish uchun soldatlarga odam go�shti yeyishni o�rgatishgan ekan.

Mayli, insofni o�zlariga bersin. «Amir Temur o�tgan yo�llar bo�ylab» safar manzillari esa bir-biridan go�zal, boy. Bu qutlug� tadbir O�zbekistonning to�lishgan fasliga to�g�ri kelganini qarang.

Bozorlar meva-chevalar bilan liq to�la. Atrofni anvoyi hidlar qoplagan. Xonadonlardan qut-baraka ufuradi. Umid qilamanki, yo�limiz qayerga tushmasin, issiq diydor ustidan chiqamiz. Dala boshida qadrdon dehqon yarimta tabassum bilan qarshi olarkan, «Ha, Amir Temur bobomizni yo�qlabsizlar-da», deya o�z xayrixohligini bildiradi. U «Tuzuklar» yoki «Temurnoma»ni o�qigan chiqadi va bamaylixotir suhbatlashishga hafsalasi bor. Tikuv dastgohi yonidagi hamshahar singlim bir zum ishdan to�xtamay bizni tinglar ekan, ayollar eng munosib sharaflangan kunlarni qo�msagandek yoki Navoiyning go�zal baytlarini qalbida xirgoyi qilayotgandek tuyuladi.

Yana oldinda yangi manzillar. Quloqlarim ostida qachonlardir eshitganlarim jaranglaydi: «Tog�tor qishloqlik Temur boboda «Temurnoma»ning boshqa nusxasi bor emish». «Kiyik darada Rustam bilan Nusrat qo�y boqib yurib, bir sandiq kitob ko�rgan», «G�orda Ulug�bekning kutubxonasi yashirilgan»…

Bular sirli olam sari yetaklaydi, ko�ngilda yangi orzularni palak yozdiradi.

…Shu kunlarda qadrdon yurtning qaysidir go�shalarida buyuk bobomizning g�olib «urho»si aks-sadolari kezib yuribdi.

В В В В В«TurkistonВ», 1991-yil 6-avgust

* * *

…Ba’zan barcha istaklarni yengib, ko�ngil rost gaplarni so�zlashni mayl qilib qoladi (masalan, «Men – ablahman, chunki xotinimga yolg�on gapirdim» qabilida). Bu safar ham rost so�zlash, ham rost so�z izlash istagi ustun keldi.

«O�zbek sovet entsiklopeditsiyasi»ning Temur (Amir Temur, Temurlang)ga bag�ishlangan maqolasi (11-jild, 39–40-bet)da eng ko�p ishlatilgan so�zlar «bosib oldi», «xarob qildi», «vayronaga aylantirdi», «taladi», 205 satrli axborotni o�qib, shunday tasavvur olasiz: go�yo XIV asrda Movarounnahrda bir ofat paydo bo�lgan-u, chigirtkadek qayerga qadam qo�ysa, izidan qip-qizil sahro qolavergan.