Заҳарли газандалар

Pashsha tanida voyaga yetgach, chuvalchanglar pashsha chaqishi tufayli odamga o�tadi.

1.4. NEMERTINLAR (NEMERTINI) TIPI

Nemertinlar – tuban chuvalchanglar bo�lib, asosan dengizlarda yashaydi. Bularning ko�pchiligi bentos organizmlar, litoralining yuqori qismida bir necha yuz metr chuqurlikkacha uchraydi. Ko�pchiligi yirtqich hayot kechiradi: annelidlar, qisqichbaqasimonlar, mollyuskalar, baliqlar bilan oziqlanadi.

O�ziga xos xarakterli belgisi himoyalanish va o�ljani ushlash uchun xartumchasini teskari ag�daradi.

Hujum moslamasi mavjud bo�lgan nemertinlar xartumchasi bir yoki bir necha uch qirrali xanjar bilan ta’minlangan, xanjarlar asosida tashqariga chiqazadigan kanal bo�lib, u bezli epiteliya bilan bog�langan. Xartumchasining oldingi qismi tashqariga ag�darilishi mumkin, bunda xanjar otilgan xartumning oxiriga tushib qoladi. Quroli bo�lmagan nemertinlarning (Anopla kenla sinfi) zaharli xossasi teri bezlaridan ajralib chiqqan shilliq suyuqlik bilan bog�liq.

Qurollangan nemertinlardan Amphiporus paranemertes zaharida ilk bor ta’sir etuvchi anabazein hamda uning derivatlari 2,3-bipiridil va nemertillenlar mavjud. Toksinlar nikotinsimon ta’sir ko�rsatadi va polixet hamda qisqichbaqasimonlarni falaj qilib qo�yadi. Qurolsiz nemirtinning shilliq suyuqligidan ikkita guruh toksik polipeptidlar: sitolitik (A guruh) va neyrotoksik (V guruh) ga ajratilgan. Masalan, sitotoksin A-3 M-20 000, molekulasi to�rtta disulfid bog�lar bilan barqarorlashtirilgan.

A-3 o�tkir gemolitik xossaga ega 10 mkg/ml nisbatda eritrotsitlarni eritib yuboradi.

Neyrotoksinlar guruhiga V-1-V-4 polipeptidlari kiradi, M-6000. Mazkur toksin qisqichbaqasimonlarni shol qilib qo�yadi. Cerebratulus lacteus zaharidagi V-4 neyrotoksinni birlamchi strukturasi quyida keltiriladi:

A-S-A-T-W-G-A-Q-V-C–A-C-N-N-R-K-K-V-D-1-C-1-RC-Q-G-K-W-A-G-K-R-G-K-C-K-A-C-1-1-Q-K-N-G-K-K-CN-H-A-C-E-K.

1.5. HALQALI CHUVALCHANGLAR (ANNELIDA) TIPI

Mazkur tip 4 ta sinfga bo�linadi. Jamiki turlar soni 9000 taga yaqin. Ko�ptuklilar va kamtuklilar vakillari, ya’ni polixetlar va olegoxetlar zaharlash xususiyatiga ega. Polixetlar asosan dengizda yashasalarda birqancha vakillari chuchuk suvda yashashga moslashgan. Yirtqich polixetlar suv ostida ko�pincha toshlar, suv o�tlari orasida uchraydi. Pelagik organizmlar bilan oziqlanadi.