Заҳарли газандалар

Masalan, endigina dunyoga kelgan ari bolasi inining kataklarini tozalaydi. To�rt kunlik bo�lgach, uyadagi lichinkalarga qaraydi, 8 kundan so�ng enagalik qiladi.

Asal nektardan tayyorlanadi, arilar gullarning nektarini yig�ib uyadagi mumkataklarni to�ldiradi, so�ngra uni qanotlari bilan yelpib nektar tarkibidagi namni qochiradi. Nektarga dastlab arining asal qorinchasida ishlov beriladi, lekin nima bilan ta’sir ko�rsatilishi hozircha aniq emas. Ari qorinchasidan bir tomchi nektarni xartumchasi yordamida chiqazadi va yana yutadi, keyin yana chiqazadi, bunday jarayon 240 martagacha takrorlanadi, shundan keyingina nimfabrikat shirin mum kataklarga joylanadi.

Ish bu bilan tugamaydi. Nektarni asalga aylantirish jarayonini boshqa asalarilar davom etdiradi. Ular chala asal va chala nektarni mum katakning bir ko�zidan ikkinchi ko�ziga joylaydilar. Arilar nektar nami qochirish uchun tinimsiz mehnat qiladilar, ya’ni qanot qoqib uni yelpiganlarida bir daqiqa ichida 26 ming 400 marta qanot qoqadilar.

Hisob-kitoblarga ko�ra 100 gramm asal tayyorlash uchun bir asalari bir million gulning nektarini yig�ishi kerak. Ana shuncha nektarni uyiga tashish uchun asalari 15 ming marta qatnaydi. Propolis asalari yelimi bo�lib, asalarilar ana shu elim bilan uyalarining teshik-tirqishlarini berkitadi. Propolisni nimadan va qanday tayyorlanish sirlari haligacha noma’lum. Ma’lum bo�lishicha, propolis asosan ikkita manbadan: biri o�simlik changi, ikkinchisi oq va qora qarag�ay, qayin daraxtining po�stlog�i va kurtagidan iborat bo�lsa kerak.

Ma’lumki, qovoqari asalari zotiga qiron keltiradi. Qovoqarini yaqinlashib kelayotganini payqab qolgan asalarilar guruhi g�animiga yopriladi, uni o�rab oladi, ana shunday jonli zoldir ichida qolgan qovoqari bir necha daqiqadan so�ng yuqori haroratga bardosh beraolmasdan jon taslim qiladi.

Asalarining o�lchami 20 mm, erkagi bilan urg�ochisining tuzilishi va katta-kichikligida deyarli farqi yo�q, urg�ochidagi uzun nishi bir yo�la tuxum qo�yish a’zosi hisoblanadi hamda hujum va himoyalanish vazifasini o�taydi.

Bahor, yoz mavsumida 150 000 dona tuxum qo�yadi. Yosh urg�ochi asalari urchish uchun inidan uchib ketadi, juftlashish havoda yuz beradi.

Ishchi arilar erkak va urg�ochi arilarga qaraganda anchagina kichik bo�ladi. Ularning bo�yi 13-15 mm dan oshmaydi. Nishi bor.