Заҳарли газандалар

Shpansk (Lutta visicatori) metallsimon yashil rangda, o�tkir qo�lansa hid ajratadi. G�umbaklari asalarilarda parazitlik qiladi.

Barcha malhamchilarning gemolimfalari zaharli, xatarli vaziyat yuzaga kelganda qo�ngizlar son va tizza orasidagi teshikdan bir tomchi gemolimfa ajratib chiqazadi, ya’ni qon sepadi. Biroq kirpilar bemalol ular bilan oziqlanadi. Odatda badanni ochiq joylari qo�l, yuz kabilar ko�pincha jarohatlanadi. Terida jarohat yoki nam bo�lsa, unda zaharning surilishi jadallashadi va umumiy zaharlanish belgilari namoyon bo�ladi.

Malhamchilarning zaharli limfasidagi asosiy ta’sir etadigan modda kontoridin hisoblanadi. Mushuk va itlar uchun kontaridinning LD

1 mg/kg qo�ng�izni o�zi yoki uni toksini ovqat hazm qilish sistemasiga tushsa, tez orada zaharlanish jarayoni avj oladi. Markaziy nerv sistemasi zaharlanganda shartli refleks faoliyati buziladi va hayvonlarda shol bo�lish holati kuzatiladi. 100 gr og�irlikdagi shpankadan 0,3-1,5 gr kontoridin olish mumkin.

Kolorado qo�ng�izi (Leptinotarsa decemlineata). O�rtacha O�lchamdagi qo�ng�iz, bo�yi 12 mm gacha, tanasi och sariq rangda, boshida qora dog�lari bor. Kartoshkaning xavfli zararkunandasi. Gemolimfasi umurtqasiz va umutqalilarga zaharli ta’sir ko�rsatadi, shu boisdan u bilan oziqlanadigan hayvon hali topilgani yo�q. Qo�ng�izni 1 mkl gemolimfasi uy chivinini halok qiladi. Liofil usulda quritilgan 25 mg/ kg gemolimfa sichqonnig nafas olishini izdan chiqaradi, harakatsizlanadi: halok bo�lish oldidan changak bo�lib, turgan joyida aylana boshlaydi.

Kalamushlarga ta’sir etganda jonivorning tana harorati tushib ketaveradi va u halok bo�ladi. Gemotakrit 45–70 foizga ko�payadi, qonda mochivina ikki barobar ko�payadi va aspartatamino transferaza va laktotdegidrogenazalar aktivligi anchagina oshadi.

Zahar tarkibidagi asosiy ta’sir etadigan oqsil leptinotarzin molekula og�irligi 55 mingga teng.

Qo�ng�izning boshqa bir turi gemolimfasida esa leptinotoksin degan oqsil bo�lib u gemolimfaning tabiiy komponenti hisoblanadi. Proteolitik fermentlar ta’siriga anchagina chidamli, biroq qo�ng�iz tanasi gomogenatini inkubatsiya qilganda u to�la-to�kis inaktivatsiyaga uchraydi. Umurtqali hayvonlar uchun qo�ng�iz gemolimfasi og�iz orqali yuborganda unchalik zaharli emas, LD

– 1000 mg/kg.

Og�iz apparati zaharli hasharotlar.