Заҳарли газандалар

So�nggi yillarda boshqa bir meduza turi Xiradropus bilan zaharlanish hollari kuzatilmoqda. Meduza tanasi yaltiroq bo�lgani uchun suvni ichida uni ko�rish ancha qiyin. Albatta bu jonivorning zaharli hususiyati yaqinda paydo bo�lgan emas, faqatgina shu paytgacha unga e’tibor berilmagan xolos. Mazkur meduzani zaharli hususiyati Avstraliyaga yevropaliklar ko�chirilgandan keyin ma’lum bo�ldi. Ko�p vaqtlardan beri suvdan topilgan murdalarning halokat sababi aniqlanmas edi. Va nihoyat sirli jumboq yechildi, ya’ni suvga tushgan odamlar faqat ana shu meduza tomonidan zaharlanishi aniqlandi.

Meduza chaqqan kishilar odatda qattiq og�rik dastidan tovush chiqazishga ham ulgurmasdan suvga g�arq bo�larkan. Aniqlanishicha yevropaliklar bunday jonivorlardan ko�proq talofat ko�rganlar. Mahalliy xalq, xususan avstraliyaliklar go�yo meduza zahariga qarshi immuniteti bordek qo�rqmasdan cho�milaveradi.

Meduzalarning gonionemus degan turi ham anchagina zaharli bo�lib faqat omadi kelgan kishilargina kuyish (achish) kabi holatlar bilan cheklanishi mumkin, aks holda zaharli ilonga ro�para kelgandek bo�lasiz.

Dunyo ummonlarida kalmarlarning zaxirasi bitmas-tuganmasga o�xshaydi, mutaxassislarning fikricha, buning sabablaridan biri ular nihoyatda serpusht bo�lib, bir yilda ikki marta bahorda va yoz faslining oxirida tuxum qo�yish yo�li bilan ko�payadi. Kalmarlarni ovlash katta iqtisodiy ahamiyatga ega, har yili yaponlarning o�zi 650 million tonna kalmar ovlaydi, AQSHda 10 ming tonna va hokazo.

Bunday ov yildan-yilga ko�payib bormoqda. Kalmarlarni ko�pchiligi uncha katta bo�lmaydi, lekin o�ta yiriklari ham uchrab turadi. Og�irligi ikki tonna, uzunligi 18 metr keladiganlari ham bor. Bunday mahobatlilari odamga to�g�ri kelib qolsa yaxshilikka olib kelmaydi, albatta.

Ikkinchi jahon urushi kezlarida halokatga uchragan suv kemasidagi odamlardan bir nechasini mahobatli kalmarlar kemadan olib ketgan, bunday yiriklari kashalot kabi yirtqichlar bilan ham yakkama-yakka olishadi.

1.3. O�GARAK CHUVALCHANGLAR (NEMATHELMINTHES) TIPI (PLATHELMINTHES)

Odam organizmida parazitlik qilayotgan yassi va to�garak chuvalchanglarning zaharli xususiyati borgan sari dolzarb muammo bo�lib qolmoqda. Askaridalarning odam uchun ancha zararli, ya’ni zaharli ekanligi haqida adabiyotlarda ma’lumotlar ko�p.