Беларуская лiтаратура

Алаiза Пашкевiч (Цётка)

Паэтычны свет Цёткi даволi разнастайны: фальклорныя матывы i вобразы, сiмволiка, рамантыка, шчымлiвая лiрыка, някiдкасць фразы i спакой, а побач – узбунтаванасць радка i палёт фантазii, узбуйненасць карцiн, рытмiчныя iнтанацыi, маршавыя заклiкi ды песенна-народны напеy, споведзь, роздум пра час i асобу y тым часе.

Росквiт прыгожага пiсьменства на Беларусi

Пачатак ХХ ст. быy зорным часам для Беларусi, якая перажывала новую хвалю нацыянальна-культурнага Адраджэння.

Рэвалюцыя 1905 года абудзiла народ, пад яе yздзеяннем вырастала беларуская лiтаратура. Лютаyская i Кастрычнiцкая рэвалюцыi далi магчымасць для далейшага станаyлення мастацкага слова на Беларусi.

Так сталася, што стагоддзямi беларуская лiтаратура развiвалася на выжыванне. І yсё ж беларускi народ нiколi не пераставаy спяваць, iмкнуyся да слова прарочага, мастацкага, каб не знiкнуць, не патануць у чорнай прорве бездухоyнасцi, асляплення, занядбання.

Лiтаратура рабiла людзей нацыяй, з’ядноyвала iх. На мяжы стагоддзяy гэты працэс даy добры плён. І першыя дзесяцiгоддзi ХХ ст. адзначаны прыходам новых сiл у лiтаратуру. Выходзiлi газеты “Звязда”, “Дзяннiца”, “Савецкая Беларусь”.

Лiтаратурныя сiлы былi раскiданы. Я. Купала пэyны час жыy у Смаленску, Я. Колас – на Куршчыне, Ц. Гартны знаходзiyся y Пецярбургу. У рэвалюцыйных падзеях i сацыяльных пераменах разабрацца было няпроста. Беларуская iнтэлiгенцыя добра yсведамляла, што несла народу новая yлада.

Культурнае жыццё аднаyлялася. Ужо y 1921 г. у Мiнску пачаy працаваць Беларускi дзяржаyны yнiверсiтэт, праз год, у 1922 г., быy адкрыты Інбелкульт (Інстытут бела рускай культуры), на базе якога y 1929 г. утварылася Акадэмiя навук Беларусi. З 1921 г. у Мiнску працуе Дзяржаyная публiчная бiблiятэка, 14 верасня 1920 г. свой першы спектакль даy першы беларускi прафесiйны тэатр. Святам беларускай культуры назвала газета “Савецкая Беларусь” прыезд у Мiнск Я.

Коласа y 1921 г.

Пачынаyся новы этап у развiццi Беларусi i яе культуры.

Тры зоркi першай велiчынi заззялi на небасхiле беларускай лiтаратуры. Гэта Янка Купала, Якуб Колас, Максiм Багдановiч.

Я. Купала на пачатку ХХ ст. напiсаy выдатныя творы, якiя yзбагацiлi беларускую лiтаратуру новым зместам, значна yзнялi yзровень яе мастацкай вартасцi, засведчылi яе развiтасць, размаiтасць, жанрава-стылёвую разнастайнасць.