Бабалардын жанырыгы

Абыл ак ж?зд?? жаадыраган ичинде кири жок, ачык кол берешен жигит эле. Аны «Акуул»– деп аташты. Кабылдын ??? жаратылышынан куу келип, ошого байланыштуу митаам, ?з?мч?л, мактанчаак жайы бар эле. Аны эл «Куууул»– деп аташты. Агуул эненин о? эмчегин эмгендиктен анын тукумдарын «о?», ал эми Кубул эненин сол эмчегин эмгендиктен анын тукумдарын «сол» деп аталып калды. Агуул башынан мырза чалыш, т?р? пейил, сылык сыпаа, ачык кол, чынчыл жигит болуптур. Ал эми Кубул колдон суурулган, шумпай чалыш адам экен.

Карыя мага алтын шилекейин чачыратып ушуларды к?п жолу баяндап берген эле:

– Балам билбейм, ушундай болгонбу же башкача болгонбу аны ким билет.

Мен бул уламаны бала чагымда бир чо? атаман уккам. Ал мага ошол ата-теги?ди унутпай ж?р, буларды жанагы ак кагазы?а жазып ал, – деп айтып берген эле. Карыя ?з?н?н с?з?н ыр менен аяктаган:

– Ай балам ай, балам ай,

Алды?дагы кашка жол.

Ал кашка жол башка жол,

Ата- баба? ашкан жол.

Алты шумкар сабалап,

Учуп ?тт? бийиктен.

Акылсыз деп, аташат

Ата-текти билбесе?.

Жети шумкар сабалап,

Учуп ?тт? бийиктен.

Жетим уул деп аташат,

Жети ата?ды билбесе?.

Акылман карыянын улама ыры эсимен кетпей алыптыр.

Анын санжырасын уулдарыма, неберелериме айтып бергим келет. Албетте ал карыя менен жолукканым мындан к?п жыл илгери болгон. Ошол санжыра унутулуп калбасын деп ак кагазга т?ш?р?п койгом. Бул улама чынбы калппы ким билет. Бирок улама деген улама эмеспи, аны кабыл алыш ар бир адамдын ?з эрки эмеспи.

***

Долон бий небак эле касиетт?? ата-бабасы ?ск?н Те?ир Тоого келип кыргыздар жакын уруулар менен табышып ?з турмушун ?тк?р?п жаткан чагы эле. Алардын жашоосу к?чм?н болгондуктан биринчи жерден экинчи жерге к?ч?п-конуп ж?р?шк?н.

Касиетт?? Те?ир Тоого дагы Чынгыз хандын жоокерлери жакындап калган чагы эле. Алар чыгыштагы баардык жерди каратып, баш ийбегендерин жок кылып, талкалап, ?ртт?п келатты.

ДОЛОН БИЙДИН ЭРДИГИ

Калмактар Эки Нарын дарясынын аралыгын ээлеп алып кыргыздарга к?н к?рс?тп?й турушту.

Калмактардын Эрдене баатыры ?з журтунан жигиттерди бириктирип, кыргыз жерине каракчылык, басып алуу, барымта, мал уурдоо иштрин токтотпой жатты. Мына ошол к?нд?рд? Долонбий элдин камын ойлоп катуу санаага батты. Бир четинен т?шт?кт? уйгурлардын кошууну кыргыздарга б?л?к салып турса, жанында калмактар кыргыз жерине кызыгып ыдык к?рс?т?п турат. Бий бир канча жолу калмак тайшысына Эрдененин кылык жоругун эскертип кабарлады.