ТҰРАН БАҺАДҮРЛЕРІ НЕМЕСЕ ЕР, БИ, НАРДЫҢ ЕРЛІК ЖОРЫҚТАРЫ

Кир ?азасы жайлы к?птеген ??гiменi? не??рлым шынды??а

жа?ыны осы деп ойлаймын».

Геродот «Тарих».

«Кир ?шiн ?асiреттi ая?тал?ан б?л шай?ас

табанды Рим легионыны? парфиянды? ?олбасы

Суреннi? ата?ты салтаттыларымен кездескен

Крассты? парсылармен со?ысын еске салады.

Массагеттердi? ?ш?ыр сарбаздары Кирдi? ?скерiн

шыр айнала ?оршап, ?оян?олты? ай?ас?а жола-май, парсыларды? жаяу ?скерiн жебенi? астына алды. Жаяу ?скерден г?рi, салтаттыларды?

о?ы к?п едi ж?не ?орамса?тарын дер кезiнде

толтырып ?келе ?оятын, ?йткенi ?осын к?ренi

жа?ын жерде орналас?ан».

В.В.Струве, «Кавказды? солт?стiк

?ара те?iз жа?алауы мен Орта Азия тарихы

туралы ойлар».

Кирдi? т?сi

?шеуi «Ерлiк ала?ына» та? с?рiден келдi. Астарында жан серiк-терi – А?боз, К?кбоз, То?боз. ?стерiнде – Алып Ер То??а сйыла?ан сауыт-сайман, бойларында —бес ?ару, ар?аларында —жол ?апшы?. Олар ?деттегiдей Т?ран ба?ад?рлерiне та?зым еттi.

– Ал, – дедi Би. – «Ке?iстiк са?аттары?ды» бiздi? д?уiрiмiзге дейiнгi 530 жыл?а туралап ?ойды?дар ?ой?

Бауырлары са?аттарын тексерiп к?рдi де:

– Туралап ?ойды?! – дедi.

– Онда бiз Т?мар патшаны? заманына сапар шегемiз. Ал, ?ранымызды бастайы?:

Бiз —Т?ранны? ?лдарымыз,

Ерлiк – басты ?ранымыз!

Жоры??а сай, дайынбыз,

Тектi елдi? ?ыранымыз! —

Олар ?з ара келiскендей, са?аттарыны? т?ймесiн басып ?алады. Сол с?тте ке?iстiк ?згерiп, ?шеуi ежелгi д?уiрден шы?а келедi.

***

Парсыны? же?iлудi бiлмейтiн Кир патшасы Вавилон жоры?ынан кейiн бiздi? д?уiрiмiзге дейiнгi 530 жылы Са? даласына келiп кiредi.

?зiнi? барма?тарынан ба?айша?ына дейiн ?арулан?ан 300 мы?ды? ?алы? ?скерiмен жолында?ысын тас?ын судай жайпап, ты?нан т?рен сала келiп, ?лы Сейхунны?[9 - Сейхунны?* – Сырдарияны?.] бойына то?тап, к?рендерiн тiгедi. Алды??ы ба?ауыл жаса?тарымен Са? елiнi? ?скери к?шiн сараптап, жер жа?дайымен таныса келiп, ?зiнi? басты ?арсыласы – Са? падишасы Т?мар ханымны? ордасына елшi жiбередi.

***

Т?мар ханымны? е?селi а? ордасы.

Т?рдегi биiк та?ытта Т?мар ханым. Т??iрегiнде у?зiрлерi мен ?олбасшылары. Бiр б?йiрде оны? ?лы Спаргапис, жанында онымен бауырласып ?лгерген Ер, Би, Нар отыр. Ашы? т?р?ан есiктен парсы елшiсi кiрiп келедi. Ол:

– Са?тарды? ?лы падишасы, Т?мар ханым. Сiзге парсыны? ?лы патшасы Кир д??ай-д??ай с?лем жолдайды. Ол: «Са?тарды? ?лы ордасыны? жесiр ханымы ма?ан жар болу?а ?алай ?арайды екен. Екеумiз екi елдi? басын ?осып, мы?ты к?ш болып бiрiгiп ел билейтiн едiк», – дейдi.