Вершнікі на дарозе

Край быy суровы, зiмы доyгiя, ураджаi няпэyныя – i прыйшла нястача, голад. Таму да разных слупоy на блiжнiм раздарожжы, да слупоy, упрыгожаных знакамi, вышыванымi ручнiкамi ды бразготкамi, неслi дарункi. Ахвяравалi апошняе, пяклi хлеб, замяшаны на мёдзе i крывi, кленчылi, малiлiся пад выцвiлымi стужкамi i знямелымi званочкамi.

Ды старыя, горныя яшчэ багi маyчалi. А можа, проста не мелi сiлы па гэты бок сiняга хрыбта. А можа, нiколi не мелi сiлы.

Тады знекуль з’явiлася старая ведзьма, рагана, голас Вялiкай Усёмацi.

Тая доyга стаяла пад слупамi горных бостваy, углядаючыся y выразаныя твары i знакi. Трэсла сiвымi валасамi, ажно падавалi галасы yплеценыя y косы бразготкi, прасцiрала рукi, па якiх плялiся выведзеныя на скуры змяiныя знакi. А пасля запэyнiла:

– Усёмацi дапаможа, але запатрабуе адплаты, цаны крывёю. Не курынай, не цялячай, але чалавечай.

І спакойна рушыла па сухой траве, цягнучы за сабою, як хвост, цёмны плашч.

– Я бачу, – шапнуy вецер над вухам у Леля.

А той iзноy, агаломшаны, як i yсе iншыя, стаяy пад разнымi слупамi на раздарожжы. Горы дыхалi бязлiтасным холадам, i блiскала нясцерпнаю беллю ледзяная шапка на магутным пiку Буй-тура. Такою ж нясцерпнаю беллю ззялi камянi на дзiкiм беразе лясной ракi. Пясчаны бераг, зарослы альхоyнiкам, што калыхаyся на хвалях туманоy, – i рака, жывое срэбра, якое гучала. Цiхi спеy блытаyся y аеры, плыy над вадою, раствораны y тумане, падступаy да саламяных стрэхаy па той бок.

– Чары там, – казала бабуля, сплёyваючы цераз плячо.

На дзiкi бераг не хадзiлi – ды i, зрэшты, патрэбы не было y вусцiшных камянях ды лапiку шорсткай травы мiж iмi.

– Я бачу, – напявала рачная вада.

Горныя боствы, дзiкiя, абымшэлыя, дрымучыя, не дапамагалi, адступiлiся, кiнулi былое апякунства. А вось рагана дапамагала – вылiвала дзiцячы спалох, выганяла лiхаманку, здымала з жывёлы сурокi, а з жыта – заломы. І таму рагане верылi, таму прынялi яе Ўсёмацi i названую цану, якой б высокаю нi была.

А цана была: чалавечае дзiця. Дачка, народжаная пад маладзiком, не старэйшая за шэсць год. Усяго адно дзiця дзеля выжывання yсiх, хiба гэта многа? І земляробы y вёсцы на беразе ракi, параiyшыся, ахвотна пагадзiлiся: сапраyды, нямнога.

Але дзiцем тым была Лелева пяцiгадовая сястра, самая меншая.

Таму горка плакала мацi, i плакалi сёстры, i бацька, хворы, душачы кашаль, стаяy на парозе, бяссiльна апусцiyшы спрацаваныя рукi.