Вершнікі на дарозе

Задыхаючыся ад нявыказаных словаy, што падступалi да горла, Лель мог толькi глядзець, як насцярожана хмурыцца лютнiст, як цягнецца – па-над агнём – да ягонай, Леля, растрапанай галавы рукою. Як доyгiмi пальцамi падчэплiвае ля самай скронi нешта нябачнае, бязважкае – i yсё-такi iснае. Як з высiлкам цягне тое нешта на сябе – быццам разгортваючы непадатлiвы клубок нiтак.

– …зарок на вуснах, – задуменна сказаy Йурай, i Лель, усхлiпваючы, глядзеy, не верачы yласным вачам, як пералiваецца на пальцах музыкi нiць з атрутнага срэбра.

 – Каб не распавёy пра тое, аб чым гаварыць табе забаранiлi.

– Праклён, праклён!.. – каркнула зусiм блiзка, за колам дрогкага святла ад вогнiшча, i цяжкiя крылы начной птушкi пагрозлiва бiлi сырое паветра, i полаг уяyнага шатра над прошчаю хiснуyся, быццам нешта спрабавала прайсцi праз яго. Леля закалацiла частай дрыготкай. Йурай, якi, здаецца, таксама пачуy гэты поклiч, угледзеyся y цемру за каменным колам i выскалiyся драпежнаю, амаль ваyчынай усмешкай.

– Што ж, – прагаварыy лютнiст, з гiдлiвасцю скiдваючы з пальцаy нiць чужога закляцця.

 – Калi ты, чалавечае дзiця, не можаш гаварыць, я стану тваiм голасам.

Прагаварыy гэта i стрэлiy паглядам, як стралою па-над вогнiшчам, зiрнуy агнiстымi зялёнымi вачыма. Прадзiраючыся скрозь насланую немату, скрозь ледзяныя iглы, скрозь знясiленасць, чорныя словы i злавеснае карканне.

Нiцi памяцi пацягнулiся да гэтага пагляду, апякаючы, успыхваючы балюча i страшна. І зноy была мешанiна з твараy ды постацей, i маленькiя сёстры плакалi, i мацi працягвала рукi, а бацькаy нож, блiснуyшы, абразаy Лелевы валасы, i тыя гарэлi y агнi разам з таемнымi травамi.

І цягнулася зморшчаная рука з доyгiмi кiпцямi, i запалы рот пагрозлiва шамкаy, заклiкаючы, заклiнаючы, праклiнаючы. І вочы глядзелi адусюль, шэпты разыходзiлiся за спiнаю. Сорам. Ганьба. Выгнанне.

І балючым апошнiм ударам, як нажом пад лапатку, дабiваючы:

– Пачвара!..

– Я бачу, – бязгучна гаварыy лютнiст, ценем крочачы за Лелем па няпэyнай сцяжыне памяцi.

– Я – бачу.

І Лель, застылы, расколаты, пабачыy таксама, як бы адбiтак у чужых вачах. Бачыy самога сябе i россып панурых хацiн – дробную вёску y засенi гор. Пад саламянымi стрэхамi жылi людзi, земляробы. Усе амаль – рэшткi горнага племенi, якое збегла ад вайны i спусцiлася y далiну, шукаючы лепшай долi i yрадлiвых палеткаy. Адваёyвалi зямлю y векавечнай пушчы, сеялi збожжа. Жылi, як маглi, на беразе халоднай лясной ракi.