Албанскае танга

Вось ты спужалася, убачыyшы маю куртку, а можна памерцi зь перапуду?

– Можна, калi сэрца кволае, – мацi асьцярожна сядае на край канапы.

– У нас у пасёлку, гэта яшчэ да вайны было, хлопец жыy, на пяць гадоy ад мяне старэйшы. Ён якраз з братам маiм сябраваy. І вось аднойчы прыбягае позна yвечары як ня свой: расхлiстаны, бяз шапкi. Трасецца yвесь i нiчога сказаць ня можа. За шаптухай пабеглi, тая сьвянцонай вадой пырснула, грамнiцу запалiла. Тады толькi пачаy языком варачаць. Ішоy, кажа, паyз францускi курган i штосьцi яму там падалося.

Курган у нас стаяy, непадалёку ад чыгункi. Казалi, там французаy хавалi, за часамi Напалеона. І, нiбыта, раз на год, увосень, мерцьвякi з магiлаy паyставалi. Якраз восень была. Карацей, прымроiлася яму нешта – ён i кiнуyся y хмызы. Аж чуе, нехта ззаду бяжыць… дагнаy i шапку зьдзёр з галавы… Мы адранку пабеглi з Пецькам, старэйшым братам, на тое месца. Глядзiм, а вушанка на кусьце вiсiць, за сук матузамi пачапiyшыся. Ад той пары хлопец марнець стаy… З хаты не выходзiy, нi з кiм не размаyляy, а перад самай вайной памёр, малады зусiм.

– А хто гэта да дзядзькi Пятра прыходзiy? – пытаюся я, згадаyшы бацькавы словы. – Старэйшага матчынага брата таксама пахавалi перад вайной: патануy у возеры.

– Хто прыходзiy… – мацi чарговым разам yздыхае, – савецкая yлада прыходзiла. Ды ён жывым ня даyся: зарэзаyся нажнiцамi.

– Як зарэзаyся? Ты ж казала – патануy.

Мацi моyчкi лашчыць мяне па галаве.

– А што ён такога зрабiy? Ну, вершы пiсаy…

– Таму i прышлi, што пiсаy… ды яшчэ па-беларуску, – мацi падхоплiваецца на ногi, – у мяне ж на плiце лiпавы адвар выкiпае!

Вось яно як… летась мы зь Мiшкам урокi белмовы зрывалi, а мой дзядзька, аказваецца, праз тую мову загiнуy.

Гэта што такое трэба напiсаць, каб тыцнуць у сэрца нажнiцамi?

Я ляжу з заплюшчанымi вачамi i з адчуваньнем, што лепшы сябар Мiшка зьнянацку аддалiyся, счужанеy i што нейкая глыбокая, напоyненая iржавай вадой мяжа аддзялiла мяне ад усяго мiнулага жыцьця. У тым мiнулым бесклапотным жыцьцi засталiся Мiшка Дасюлiн, савецкая yлада, кастрычнiцкiя транспаранты, Тэлесфор Данатавiч Дунчонак, наша клясная, Надзея Мiкiтаyна Ёнас, i yсе астатнiя настаyнiкi… Хаця не, ня yсе… Пятровiч! Вось хто мог бы стаць дырэктарам школы! Той бы нiколi не ганяy за даyгiя валасы.

Але ж хто яго паставiць?… Штосьцi каротка рыпнула, i мне падалося, што гэта, зманлiва i таямнiча, адчынiлася брама будучынi. Але насамрэч гэта мацi, выходзячы з кухнi, скрыпнула дзьвярыма.