Капитан Грант болалари

U xachirlarini sayohatchilarga garovga berib, o�zi Kordiler dovonlaridan oshib o�tishda ularga yo�l boshlovchilik qilardi. Tog�dan oshib o�tgach, u odatda o�z sayohatchilarini bakeanoga – pampaslardagi yo�llarni yaxshi bilgan argentinalik yo�l boshlovchiga topshirardi. Bu ingliz hindular orasida uzoq yashaganiga qaramay, o�z ona tilini butunlay esdan chiqarib yubormagan bo�lib, bizning sayohatchilar bilan bemalol so�zlasha olardi. Bu, unga har xil topshiriqlar berish va ularning qanday bajarilganini tekshirishda Glenarvanning ishini ancha yengillashtirdi.

Paganelning ispan tilini o�rganaman deb har qancha harakat qilganiga qaramay, hozircha hech kim uning so�ziga tushunmagani vajidan bu ayniqsa muhim edi.

Chili shevasida «katapats» deb yuritiladigan inglizning qo�l ostida ikki peon bilan o�n ikki yashar bir bola bor edi. Peonlar ekspeditsiya yuklari ortilgan xachirlarni haydab kelishar, bola esa madrilani – bo�yniga qo�ng�iroqlar osilgan kichkinagina xachirni yetaklab borar edi.

Madrila o�z orqasidan kelayotgan o�nta xachirni boshlab ketayotgandek karvonning oldida borar edi. Xachirlarning yettitasida bizning sayohatchilarimiz, sakkizinchisida – katapats kelar edi. Qolgan ikki xachirga oziq-ovqat va pampas katsiklarining[52 - Katsik – hindu qabila boshlig�i.] ko�nglini ovlash uchun olingan bir necha toy gazlama ortilgan edi. Pionlar o�z odatlariga ko�ra piyoda borardilar. Sayohatchilarimizning Janubiy Amerikani kesib o�tish safarlari juda yaxshi sharoitdan ham tez, ham bexatar o�tadigandek tuyular edi.

Kordiler tog� tizmalaridan oshib o�tish u qadar oson ish emas. Juda chidamli xachirlarsiz bunday sayohatni amalga oshirib bo�lmaydi, bu xildagi tog� sayohatlari vaqtida eng ish beradigan xachirlar Argentina xachirlaridir. Bu jonivorlar o�zlarining dastlabki nasllarida bo�lmagan ajoyib xususiyatlarga egadirlar. Ular ovqat tanlab o�tirmaydilar, kunda bir marta suv ichadilar, sakkiz soatda qirq kilometrdan yo�l bosadilar va o�n to�rt arrob[53 - Arrob – 11 kilogrammga to�g�ri keladigan mahalliy og�irlik o�lchovi.

] yukni ko�rdim demaydilar.

Bir okeandan ikkinchi okeanga cho�zilgan bu yo�lda bitta ham karvonsaroy yo�q. Sayohatchilar odatda qotirilgan go�sht, murch sepib pishirilgan guruch va yo�lda otib olingan qushlar bilan ovqatlanadilar. Tog�larda jilg�alardan, pasttekislikda ariqdan suv ichadilar.