Ел Шоңы. Шаңқай түс. II кітап

– Петр Константинович, сiз осы туралы неге жазбайсыз?

– Соным ?шiн тая? жеп ж?рмiн ?ой. Санкт-Петербургтен ?уып жiбердi. Сiз ?лгi тарих?а байланысты хабарды ?айдан алып ж?рсiз?

– ?аза?та жазыл?ан тарих жо?. Бiздi? ?аза?тарды? бiр ?асиетi – атадан ?кеге, ?кеден бала?а ауысып отыратын ауызша тарих бар. Солай са?талып келедi тарихымыз. ?з руыны? ?айдан шы??анын ?рбiр ?аза? жа?сы бiледi. Мiне, осылайша халы?ты? тарихы жазыл?ан. Халы? арасында оны шежiре дейдi. ?рбiр руды? шежiре жазатын адамдары бол?ан. Мен соларды к?п жинаймын, зерттеп о?имын.

Сонымен ?атар, бiздi? тiлiмiзге жа?ын татарларды? кiтаптарын к?п о?имын. Мен орыс тiлi ар?ылы батысты? ?алымдарыны? да жаз?андарымен танысып келемiн. Оларда бiздi? тарихымыз туралы жазбалар жо?. Тек Шы??ысхан туралы айтыл?ан жайттар бар. Тiптi ?аза? деген халы? бар екенiн де бiлмейдi.

Екеуiнi? арасында басталып кеткен ??гiме бiрнеше са?аттан астам?а созылды. Бiрталай м?селелер айтылды. Шо?ны? о?ан айт?ан, Карповты? б??ан айт?ан ??гiмелерi екеуiне де ?ызы?ты болып к?рiндi.

 Шо?:

– Сiздердi? тарихтары?ыз ?а?аз бетiне т?скен. Ал бiзде, ?зi?iз естiп отырсыз, жазыл?ан тарих жо?. Кейбiр адамдар ойына келгендi жазып, на?ыз тарихты б?лдiргендер де бар. К?п жал?анды? кiрiп кеткен. Менi? ойым – шамам келсе, ?аза? тарихын жазып ?алдыру ма?сатым бар. Сiз о?ан ?алай ?арайсыз?

– Сiз оны жасаса?ыз, ?лкен ж?мыс тындырдым деп есептей берi?iз. Бiздi? орыс тарихшылары ма?тап жазады. Бiз одан ?тпаймыз, керiсiнше ?тыламыз. Тарихты ?оспасыз, сол ?алпында жазу керек.

Кемшiлiктi де к?рсету керек. Сонда ?ана келешек ?рпа??а пайдасы зор болады.

– Ма?ан Карамзиннi? жаз?ан орыс тарихы ?найды.

– Оны? жаз?анында да к?п кемшiлiктер бар. Патша ма?айында отыр?андарды? ы?палына кетiп ?ал?ан с?ттерi к?п. Солар ма??лда?ан со? басып отыр. Онда к?п орынсыз ма?тау бар. Мен соны т?зеткiм келедi. Оны жасай алсам, ?лкен iс тындырдым деп есептер едiм. Оны? жаз?андарында шовинистiк к?з?арастан туында?ан жайлар к?п. Мен соны айт?аным ?шiн тая? жеп ж?рмiн. Осы жа??а неге келдiм дейсiз.

Тарихи шынды?ты жаз?аным ?шiн за? орындары жер аударып жiбердi. Мен о?ан мойымаймын. Сiз де то?тап ?алма?ыз. Жаза берi?iз. Б?гiн баспаса, келекшекте бiр басады. Шынайы тарих ?айтсе де шы?ады, оны то? мойындар т?бiнде мойындайды, амалсыздан.

М?ны? б?рi жолда бол?ан ??гiмелер едi. Ауыл?а келгенше бiрiн-бiрi ты?дау?а деген ??марлы? тiптен к?шейе бердi.

Мына адамны? тарих?а ??марлы?ы Шо?ны? онымен ??гiмелесуiн тiптен арттырып, к?шейтiп жiбергендей болды.