Ел Шоңы. Шаңқай түс. II кітап

Карпов Шо?ны? айт?андарыны? б?рiн ?а?аз бетiне т?сiрiп алып отырды. Бiраздан со? ол Шо?нан с?рады.

– Сiздерде халы? саны ж?ре ме?

– Менi? ?лкен бабам ?р руды? ?анша адамы бар екенiн есептеп, содан жалпы ?аза?ты? саныны? ?анша екенiн бiлiп отыратын.

– Мынау ?ажап шаруа ?ой. Осы байта? жат?ан ?аза? жерiндегi адамдарды? санын ?алай бiледi? Адам сенбейтiн с?з т?рiздi.

– ?р ауылда ?з руыны? ?суiн жазып отыратын адам бар. ?аза?ша айт?анда оны шежiрешi дейдi. Мен де ?зiмнi? руым То?аларды? санын есептем отырамын.

?азiр То?ада то?ыз болыс ел бар. Соны? е? ?лкенiн мен бас?арып отырмын. ?р болыста бiрнеше ру бар. Оларды? ?з шежiрешiсi бар. Солар адам санын алып отырады. То?аларды? саны бес мы?нан бая?ыда асып кеткен. Мен сия?ты ?аза? жерiнде мында?ан шежiресi бар. Б?л ?кеден бала?а берiлетiн шаруа?а айналды.

– Ал, сонда ?аза? саны ?анша?

– Шамамен жетi милиондай болып ?алар. ?аза? ?сiмтал халы?. Сонау ?алма?тармен со?ыс кезiнде ?су с?л то?тап ?алды. ?йтпесе, ?азiр сол он бес миллион?а шы?ып кететiн едi.

Екiншi, бiр жа?дай ?аза?та жас балаларды? ?лiмi к?п. ?ызылша, шешек дей ме, толып жат?ан аурулар бар.

– Орыстарда да сондай. Бiр жас?а келмей жатып ?лiп ?алатып балалар к?п.

– Мен осы бiздi? уезге ?оныстан?ан орыстарды? бала ?лiмiн де зерттеп ж?рмiн. Оларда жас балаларды? ?лiмi ?аза?тардiкiмен салыстыр?анда ?лде ?айда аз.

– Оны? себебi неде деп бiлесiз?

– Ана с?тiнде екенi с?зсiз. Орыстар огородтарда ?скен т?рлi жер ?сiмдiгiн жейдi. Ал ?аза?тар жазы-?ысында тек етпен, ?ымызбен к?н к?редi.

Дегенмен ?рт?рлi тама? жемеген со?, денсаулы??а керектi заттар жетiспейдi. Сiздерше айт?анда, тама?тарында витаминдер аз, содан барып ?рт?рлi ауыру?а ?шырайды.

Карпов та??ал?андай рай к?рсетiп, басын шай?ай бердi. Шо?ны? бiлгiрлiгiне та? ?алды. Б?л айтып отыр?ан кейбiр жайларды ?зi де бiлмейтiн. Мына аз ?ана бiлiмiм бар деп отыр?ан адамны? жан-жа?ты бiлiмдiлiгiне ден ?ойды. Сiр?, бiлгiрлiк б?л адамны? ?анында бар шы?ар деп ойлады.

Карпов Шо??а бiр ?ызы? с?ра? ?ойды:

– Сiзге осы ?асиеттер ?ай ата?ыздан келдi деп ойлайсыз?

– Ар?ы атамды к?ргем жо?.

Мен ?кемнi? ?кесi Жанкелдi деген бабамды к?рдiм. Кейiнгi балаларыны? ойлау ?асиетi оны? а?ыл-парасатыны? ширегiне келмейдi. Менi? бай?а?аным, менен ?зiмнен ?кем Тел?озы а?ылдыра? ?ой деймiн.

– Менi? бiлуiмше, сiз ?ке?iзден ?лде?айда а?ылды сия?тысыз.

– Менi? одан бiр арты?шылы?ым бар, орысша бiлемiн. Сол ар?ылы бiлiмiмдi жетiлдiрдiм. Ол ?з т?р?ысынан ойлайды.