Ел Шоңы. Шаңқай түс. II кітап

Сонды?тан ?зiмдi одан а?ылдымын деп айта алмаймын. Ол егер орысша о?ы?анда бас?аша ойлап, менен жо?ары болуы м?мкiн едi. Менен т?уiрлеу ойлауы ?ажап емес.

Карпов Шо?ны? мына с?зiнде бiр та?ылым, т?рбие жат?анын а??арып ?ндемей ?алды. Шо? да орыс арасында т???ыш рет осындай кiсiнi кездестiрiп отыр?анына ?зiн ба?ытты сезiнген едi. Ешбiр орыс ?аза? тарихы туралы ты?дау?а ы??ай танытпайтын. Сiздерде ?алыптас?ан тарих жо? деген с?здi де талай естiген. Сонда сол орыспен с?зге де келiп ?ал?ан. «Бiз онда к?ктен т?стiк пе?».

Сонда орыс айт?ан: «Сiздер ж?з жыл б?рын, мы? жыл б?рын да осылай ?мiр с?ргенсiздер. Сонды?тан сiздерде тарих жо?» – деген Шо??а.

Шо? мына с?зге шыдай алмай кеттi де, сонда «Алтын Орданы» ?айда ?оясы? деп с?ра?ан. «Алтын Орда» ол – мон?олдар. Сiздердi? о?ан еш?андай ?атынастары? жо?!».

Шо? т?бiнде ?аза? тарихын сондай орыстар шатасыратынын ойлап ?ауiптенетiн. Карповпен кездескеннен бастап орыстар?а к?з?арасы ?згере баста?андай едi. К??iлдегi м??ын да айт?ан болатын о?ан.

– Орыстар ?аза?тарды? тарихын былай ?ой?анда, бiздi д?рыс атымен атамайды.

Сiз ?зi?iз естiп отырсыз, бiздi киргиз-?айса? дедi. Б?л халы?ты кемсiту болады. Со?ан ?арсы патша ?кiметi за? шы?армай ма?

– Асы?па?ыз, ол да болады. ?р н?рсенi? ?з уа?ыты болады. Б?л ал?аш?ы ?адам ?ой. Сiздерден сiз т?рiздi талай бiлгiрлер шы?ады. Соларды т?бiнде орыс шовинистерi де мойындайды. Амалсыздан соны жасайды олар.

Шо? парасат-пайымы жо?ары адамны? аузынан шы??ан мынадай с?зге ?уанып ?алды.

– ?аза? тарихын орыстарды? зерттеуi ендi басталады.

Шынды??а кейiн к?здерi жетедi. Соларды? бiрi мен деп бiлi?iз.

К?н сайын Карповпен осылай жарасымды ??гiмелер болып ж?рдi. Бiр к?нi ол:

– Бiрiншi Петрден берi ?арай бiзде шовинистiк к?з?арас ?алыптаса бастады. ?здерi немiстерден, француздардан ?йрене отырып, ?лi де ?здерiн солардан арты? санайтындар бар. Шы?ыс?а к?з?арас ?згердi. Іргесiнде жат?ан шы?ыс халы?тарын адам?а санамайды. Бiр кезде Шы??ысхан балалары басып алып, тас-тал?анын шы?ар?анын ?мытты. ?азiр орыстарды? жо?ары д?режелi адамдарында немiс, француз, а?ылшындарды? ?аны бар.

Орыстарды? ?мiрге ?зiндiк к?з?арасы ?згердi. М?ны? а?ыры не болатынын келешек к?рсетедi.

– Петр Константинович, мон?олдарды? орыстарды жаулап ал?анын сiз мойындайсыз ба?

Б?л ?ит?р?ы с?ра? едi. Алайда, Карпов ?дiлiн айтты.

– Мен ендi т?сiндiм, орыстарды жаулап ал?ан мон?олдар емес, ?ыпша?тар ?ой.

– ?скери к?ш ?ыпша?тар бол?анымен бас?арып отыр?андар Шы??ысхан ?рпа?тары болды ?ой.