Ел Шоңы. Бесінді. III кітап

Менi осылай ?арай сыр?ытты. Жаз айларында б?л аралар мал?а таптырмайтын жер. Ш?бi ?алы? болып ?седi. Маса жо?. Ал менi? т?менде, орыстарды? ар жа?ында ?ыстауым бар. Жаз ортасы болмай, ысты?тан барлы? ш?бi к?йiп кетедi. Малды к?бейтемiн деген ойыммен сол орыстар отыр?ан жерге ?ыста да отыра беретiн едiм, орыс-казак келдi де ол ?онысымды алып ?ойды. ?азiр Алатау ?ойнауында?ы барлы? т?уiр жердi солар алып жатыр. Осы ма?айды? рулары жайлаудан да, шабынды?тан да тапшылы? к?рiп отыр. Орысша бiлетiн к?рiнесi?. Ана басты?тарына бiз туралы д?рыстап айтсайшы.

– Медеке, олар менi? тiлiмдi алмайды. Ол жердi ал?ызып отыр?ан патша. Оны? саясатына ешкiм ?арсы келе алмайды. Бiздi? жа?та да ?зен бойларында?ы т?уiр жерлердi? б?рiн орыстар алып жатыр.

– Б?л ара?а ?лкен бекiнiс саламыз, сiздердi ?ытайдан ?ор?аймыз дейдi. Осы жерде т?р?алы талай ш?ршiт келiп, сауда жасап ж?р. Бiрi ?оныстан?ан жо?. Ал мына орыстар келiп ?оныстанып алды. ?здерiн ?азакпыз дейдi. Не тiлi, не дiнi келмейдi. ?андай ?аза? екенiн бiлмеймiн.

– Оларды? ?ш ?айнаса бiздi? ?аза??а сорпасы ?осылмайды. ?аза? емес, б?ларды ?зi? бiлiп отырсы?, казак-орыс дейдi. Олар ол с?здi саясатпен айтып ж?р ?ой. – Содан Шо? ?азак-орыс жайына б?лар?а да бiраз ??гiме айтып берген едi.

– Сонда б?лар?а не жасау?а болады, – деп с?рады Медеу.

Шо? жерiн алып ?ой?ан?а Медеудi? ?атты ?амы?ып отыр?анын бiлдi. Мына адам?а айтар с?зi жо?тай к?рiнген едi. Сонда да бiрде?е айту керек екенiн т?сiнiп, ?зiнi? ?деттегi, к?п айтатын, заман с?зiнен басады:

– Заман бiр ?алыпта т?рмайды.

?уелде казiргi ?ыр?ыз, ?аракалпа?, Татар, Т?рiкмен, ?й?ыр, ?аза? бiр кезде ?лкен ел болды?. Ел бас?арушыларды? а?ылсызды?ынан б?лiнiп кеттiк. ?ара?ызшы, кеше ?аза?ты? сы?арындай болып отыр?ан ?збектер ?асым т?ренi? екi баласы Есенкелдi мен Саржанды ?лтiрдi. Ауыз бiрлiгi болма?анды?тан, халы??а ел билеген адамдары ?з ойларына келгенiн жасайды. ?р?айсысы ?з алдына ел болып кеттi. Ал мына орыстар казактарды ?здерiне ?йiрiп алды. Б?л казактарда неше т?рлi ?лттарды? ?аны бар. ?азiр б?рi де ?здерiн казак-орыспыз дедi. Мiне, орыс патшасыны? саясатыны? к?штiлiгi осындай. Бiз б?лiнiп жат?анда, б?лар жат ж?ртты да ?здерiне ?осып алды. Келешек не болады? Кiм бiлген… – Шо? елдегi адамдар?а айтатын с?зiн б?лар?а да айт?ан. – Шамалары?ыз келсе, елу-алпыс ?йден ?лкен ауыл болып отыры?ыздар.

Мiне, бiз д?ниенi? жартысын жаулап ал?ан ?ыпша? елiнен, мосыны? ?ш б?тындай болып ?ш ж?з ?алып едiк. Орыс келiп оларды да б?ле бастады.