Ел Шоңы. Бесінді. III кітап

Бiреу сыртынан ма?тап-ма?тап жiберiп отыр?анын бiлдi. Не айтарын бiлмей ?алды. Жiгiт с?зiн ?р ?арай жал?ады.

– Сiз оны? ?стiне ??рылтай?а ?атысып, патшаны ма?тап с?йлепсiз.

– Ондай жа?дайда патшаны ?анша жек к?рiп т?рса? да ма?тап с?йлейсi?. Т?ртiп солай. Келiп басып ал?ан орыстар?а ?азiргi заманда ?арсы с?з айту?а болмайды. – Бiреудi? жал?ан жел с?зiмен келiп отыр?анын бiлдi де Шо? айтты: – Ешбiр сайлау орыстарды? ?атынасуынсыз ?тпейдi, бiреулер сенi шатастыру ?шiн солай деген болар. Рас, орыстарсыз ?аза?ты? сайлауы ?тпейдi, олар ы??ай ба?ылап отырады.

?йткенi, олар ?аза?тар?а сенбейдi. Сенi? естiгенi? бiреудi? жал?ан с?зi болар. – Шо? мына жiгiттi? ?бден орыстар?а ыза болып, осындай к?йге жетiп отыр?анын бiлдi. Шо? отырып ойлады, к?зi к?рмеген орыстар?а бiр хат жазып бергiсi келдi. Жалпы, орысты? старосталары ?аза? болыстарды? с?зiн де тындамайтын, ?аза?тарды т?мен адам?а санайтынын бай?ап ж?р. Сол ойына т?стi де, ол ойынан тез айныды. Ондай хат жазып ?зiн де, мына жiгiттi де ?ят?а ?алдыратынын бiлдi. Содан кейiн айт?ан:

– Менi? ол жа?та?ы сендердi? болыстары?нан арты?шылы?ым жо?. Бiр арты?шылы?ым бар, ол – орыс тiлiн бiлетiндiгiм. Сен орыс тiлiн жа?сы бiлетiн бiр т?релердi алып барып, солармен с?йлес. Болмаса, жо?ары жа??а арыз жазы?дар. Бас?а берер ке?есiм жо?.

Шо? осы жас?а келгелi Бурабай к?лдерiндей м?лдiр суды кездестiрген жо? едi. Мына жiгiттi? с?зiн естiп отырып iшi ауырды. Орыстар ?аза? жерiн б?лдiруге келген халы? ?ой деп ойлады. Ол с?здi айта алмады. Ол елге жайылып кетсе жаман болатынын бiлiп отыр?ан.

Бiра? ?олынан келер еште?е жо? едi. Оны Шо? бiлетiн. Содан кейiн:

– Сiздер олармен ?рыспа?дар, жанжалдаспа?дар. Ол жа?ында хан т??ымынан тара?ан адамдар бар. ?лi де соларды ты?дайды. Ол ты?дамаса одан жо?ары жа??а жазы?дар. Бас?а беретiн ке?есiм жо?, – деп алдында айт?ан с?зiн та?ы ?айталады.

– Мен осыны? алдында олар?а да бар?анмын. Бiра? олар да т?к бiтiре алмады.

Шо? мына жiгiттi? айт?анына сенбегендей рай танытып:

– Орыстар алдымен хан т??ымдарымен, т?релермен сыйласып ж?р ?ой.

?лi де ?аза? арасында?ы бедел хан т??ымдарында барын орыстар бiледi. Егер оларды сыйламаса, бiлмеймiн… – Хан т??ымдарыны? со??ы кезде беделi т?се бастаса да, ?лi оларды ты?дайтындар орыстар арасында бар екенiн бiлетiн Шо?.

– А?асы, сiз ?ателесесiз немесе ?дейi айт?ы?ыз келмей отыр. Орыстар кезiнде Шо?ан т?рiздi хан т??ымдарыны? балаларын сонау Омбы?а апарып о?ыт?ан. ?азiр сондайларды? ?зiн де ты?дамай отыр.