Ел Шоңы. Бесінді. III кітап

Сонда ?ана бас?алар ?аза?ты? с?зiн ты?дайды.

– ?аза? осы бiр жиырма жылды? iшiнде ?з алдына ел болуы керек.

– Сен ?иял?а берiлген жiгiт екенсi?, к?шейiп келе жат?ан орыс сенi ол жа?дай?а жiбермейдi.

– О?ан ?анша жыл керек екенiн бiлмейсiз бе, сол айт?ан уа?ыт?а дейiн ?аза?ты? ?аза?ты?ы са?талады деймiсiз? ?аза? бiржола ??рып кетедi. Б?рi орыс болады.

Жiгiттi? манадан берi айтып отыр?ан с?здерiнi? iшiндегi Шо? к??iлiнен шы??аны с?зi осы едi. Д?л т?бесiнен т?сiп айтып отыр?анын бiлдi. ?з ?аупi сол едi. Ерте?гi к?нi орыс тiлi кiрiп, тiлiн ?мытып елдi? б?рi орыс болып кете ме деген кауiп ?зiнде де бар едi.

Мына с?з тура сол ойыны? ?стiнен шы??андай болды. С?зi таусылып ?ал?андай болды да, «бiлмеймiн» деп шынын айтты.

– Сiз кiмге ?ызмет етiп отыр?аны?ызды бiлесiз бе? – дедi жiгiт. – Сiз патша?а е?бек етiп отырсыз. Оны? билiгiнi? ?ркендеуiне ?аза? жерiнде жа?дай жасап келесiз.

– Бауырым, мына с?зi? тым арты?тау, мен ?з елiме е?бек етiп ж?рмiн. Халы?ты? бiрлiгiн са?тауды, бiрiмен бiрiнi? алак?з болмауы жайын ойластырамын.

Бас?а менi? ?олымнан келер шаруа жо?.

– Сонымен ?оса патша?а да ?ызмет iстеп отырсыз ?ой.

– Оны жасамасам, менi болысты?та бiр к?н де ?стамайды.

– Ондай болысты?ты? ?ажетi ?анша?

– Аз да болса ауылдастарыма к?мегiм тиетiнiн сеземiн.

– Кенесары сiздейлердi? кесiрiнен же?iлдi.

– Б?кiл ?аза? ?олдаса да Кенесары б?рiбiр орыстарды же?е алмайтын едi. Бiр мылты?ты? аузына мы? адам сияды. Сен оны ?мытпа!

– Мен сiзге ?лкен ?мiтпен келiп едiм, сiз менi? к??iл-к?йiмдi т?сiрiп тастады?ыз.

– Мен са?ан бас?а не айтамын, шынды?ты айтып отырмын…

– Анау тау арасында?ы шешен, да?ыстан деген халы?тар ж?з жылдан берi орыстармен со?ысып келедi дейдi. ?лi же?iлген жо? к?рiнедi. Орыстар Кенесарыны? бес-алты жыл iшiне быт-шытын шы?арды. Оларды ?лi же?е алмай келедi, Ш?мiл деген елбасымен келiсс?з ж?ргiзiп, о?ан бостанды? берiптi. Ал ?аза?ты? ханы Кенесарыны? басын кесiп алды…

– Сен олармен ?аза?тарды? жа?дайын саластырма. Олар тау iшiнде т?ратын халы?. Орыстай емес, тау жа?дайында со?ысу?а ?йренген халы?.

Олар ?р?айсы тау арасында со?ысуды жа?сы ме?герген. ?айда жасырынып, со?ысатынын жа?сы т?сiнiп ал?ан. ?ажет уа?ытында жасырынып ?алады. Ш?мiлдi босат?анда о?ан жаны ашып жiберген жо?, ерте?гi к?нi оны ?лтiрсе со?ыс та?ы бiр ж?з жыл?а созылатынын бiлдi. Орыстарды? ол жерден кеткiсi келмейдi. Орыстарды? ?дiсiнде ендi оларды алдап-сулау бар. Сонды?тан анау ел бас?ар?ан адамын босатты да, оны Араб жерiне ?а??ытып жiбердi.