Маё мястэчка Луна-Воля

Пратэст жанчын набыy такi масавы характар, што царскi yрад быy вымушаны прыняць самыя жорсткiя меры i iнструкцыi: «Принять меры к прекращению преступных манифистаций, воспретить носить траур и другие мятежницкие знаки… начали эти беспорядки в здешнем крае женщины…».

Ад тых часоy каля в. Мiнявiчы засталася магiла-курган 40 паyстанцам.

Штогод патрыёты yшаноyваюць памяць паyстанцаy. На што yлады адказваюць затрыманьнямi, арыштамi i штрафамi.

Ушанаваньне Паyстаньня 1863 у Сьвiслачы скончыyся затрыманьнямi

Ян Каменьскi-паyстанец

Загiнем, – добра, але гэты наш крык, крывёю i сьлязьмi сплываючы, застанецца y паветры, i тым, што пасьля нас прыйдуць, памерцi не дасьць, i сонных зрываць будзе з пуховых пасьцеляy, i стане сном чорным i сном залатым народу, i лупцуючым яго да вечнай барацьбы пугай, а тады толькi адгучыць, калi пераможа-iдэя.

Элiза Ажэшка «Gloria victis» – «Слава пераможаным»

Цывiльны начальнiк Гродзенскага павету

У кастрычнiку 1862 г.

кiраyнiком Лiтоyскага правiнцыяльнага камiтэту стаy Кастусь Калiноyскi. У канцы сакавiка 1863 г. ён зноy прыяжджае y Гародню з усiмi паyнамоцтвам, i як рэвалюцыйны камiсар ваяводзтва.

«Дзяцюкi, – зьвяртаецца К. Калiноyскi да сялян – Жывучы пад рондам маскоyскiм, кожны ведае, што ён нас абдзiрае i глумiць, но мала хто добра падумаy, чы можна ад яго спадзявацiся чаго-лень для нас альбо для дзяцей нашых?» І y канцы пiсьма: «Так з гэтага пiсьма i вiдна: што няма чаго ждацi ад нiкога, бо той толькi жне, хто пасее.

Дык сейце ж, Дзяцюкi, як прыйдзе пара, поyнаю рукою, не шкадуйце працы – каб i мужык быy чалавекам вольным, як е на цалюткiм сьвеце. Бог нам дапаможа!!!

Яська-гаспадар з-пад Вiльнi.

Каштуе грошы 5».

Кастусь Калiноyскi i Валеры Урублеyскi ствараюць рэвалюцыйны камiтэт партыi «чырвоных», аб’ядноyваюць пяць паветаy. Сябрамi камiтэта сталi Баляслаy Заблоцкi, Аляксандар Гiнтаyт, Ян Ваньковiч, Станiслаy Сонгiн, Ян Казлоyскi, Фелiкс Ражанскi, Ян Заржыцкi.

Камiсiю апекi y складзе жаночага камiтэта ачольвае Элiза Ажэшка. Гродзенская губэрня дзелiцца на два ваяводзтва – Гродзенскае i Берасьцейская.

Цывiльным начальнiкам Гродзенскага павету быy прызначаны Ян Каменьскi yладальнiк Мiнявiч з Луненскай воласьцi.

Ян Каменьскi названы Элiза Ажэшка «рыцарам з брыльянтавай душой» паслужыy ёй прататыпам Андрэя Карчыньскага y рамане «Над Нёмнам», а маёнтак Мiнявiчы названы y рамане Карчынам, у 1862 г.