Маё мястэчка Луна-Воля

Кайданы! Колькiм беларусам дастаyся такi падарунак ад расейскiх братоy! Насiлi iх над халявамi абутку, прымацаваныя рамянём да пояса. Невiдочныя для вока, пры кожным руху выдавалi востры, хоць цiхi, звон. Трэба было купiць за свае грошы спэцыяльныя скураныя падкладкi, бо без iх жалезныя абручы да крывi ранiлi ногi. Канструктары кайданаy добра папрацавалi. Кайданы давалi магчымасьць працаваць, таму iх нiколi не здымалi.

Захавалiся фатаграфii Яна Каменьскага y вопратцы ссыльнага. Высланы y Старлiтамак, Арэнбургзкай губэрнi.

Ян Каменьскi y катаржнай сярмязе, якой накрылi труну па яго сьмерцi

Ян Каменьскi прыйшоy да высновы, што толькi праца, хоць самая цяжкая, адзiны спосаб выжыць. Бо yмовы жыцьця y Омскай цьвердзi вялi да згубы здароyя. Таму накiраваньне на цяжкую працу y саляварню было сустрэта з задавальненьнем. Ранкам усiх, хто працаваy выстройвалi перад кардэгардай на дзядзiнцу турмы. Там «кандуктар» дзялiy катаржан на партыi i разьмяркоyваy на розныя работы.

І гэта былi найлепшыя хвiлiны дня.

Калi цямнела i канваiр зачыняy на засаyку цяжкiя дзьверы камэры, калi было yжо вядома, што нiхто з «начальства» не прыйдзе, камэра пачынала жыць сваiм жыцьцём. Вязьнi запальвалi свае сьвечкi i кожны пачынаy займацца сваёй справай: латалi адзеньне, плялi кошыкi на продаж, iгралi y карты.

Паyстанцы yспамiналi родных, сяброy, Радзiму.

Сярод фатаграфiй, якiя зьберагае yнучка Яна ёсьць адна з пабляклым лесам крыжоy. На другiм баку дата 4 чэрвеня 1865 г.

Тлумачэньне: «Пагост ссыльных у Кунгуры Пермскай губэрнi» i два вершаваныя радкi:

1864 год гэты ясна выкажа iх думкi i жарсьцi.

Таму yдзячнасьць Ім братняя, хвала Іх памяцi.

Так пражыy Ян Каменьскi цэлыя 7 гадоy. У 1871 годзе кайданы з яго былi зьнятыя i праца катаржнiка зьменена на «пасяленьне». Мог цяпер жыць пад Омскам, дазволены быy прыезд сям’i.

«Кiргiскi кароль»

Скора Лявонiя з Судзiнаy Каменьская, далiкатны профiль з цяжкiм вузлом валасоy на фота, зробленым перад выездам, з 13-гадовай дачкой Стасяй прыехала y 1872 г.

да мужа. Старэйшая дачка Яна засталася y Варшаве, каб не перарываць вучобу.

Лявонiя з Судзiнаy Каменьская, жонка Яна Каменьскага

Яе лёс быy больш ласкавы, нiж гераiнi Андрэевай Карчыньскай. Былi разам. Спрабавалi будаваць жыцьцё аднова. Каменьскi – як баранiy сваiх сяльчан у Мiнявiчах—цяпер у Омску станавiyся на абарону падманваемых праз расейскiх жулiкаy кiргiзаy.